Day la dau de

PHIL GATES

Minh họa: Tony de Saulles
KHANH KHANH dịch

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

VỀ TÁC GIẢ
Phil Gates là một người đàn ông kỳ
lạ. Anh là một nhà văn tài năng, là một
nhà khoa học tự nhiên thành công, và
còn được trao nhiều giải thưởng cho
những bức tượng làm bằng khăn giấy
thấm nước của mình. Sở thích của anh
là đi dạo khi trời mưa và sục tuyết khi
trời lạnh hoặc chơi billard.

Họa sĩ Tony de Saulles cầm bút
chì màu và nguệch ngoạc từ khi còn
quấn tã! Kể từ đó, anh vẽ không ngơi
nghỉ. Công việc minh họa cho tủ sách
Horrible Science được anh coi trọng
hết mực. Thậm chí anh còn vẽ cả con
Megachasma pelagios là con cá mập
lớn thứ sáu thế giới. Rất may là Tony đã
khỏe trở lại sau cú làm quen với “người
mẫu” hung dữ đó.
Lúc nào không cầm bút cầm giấy để
vẽ, Tony de Saulles làm thơ hoặc chơi
bóng Squash.

Lời giới thiệu
Những giờ học sinh vật có thể làm bạn ngán ngẩm. Bạn buộc
phải để ý đến những thực thể kỳ quái vô cùng! Chúng có những cái
tên làm bạn muốn gãy lưỡi! Dĩ nhiên, bạn thấy ông thầy thật là bất
công khi yêu cầu bạn phải học một đống danh từ xa lạ đến sái quai
hàm để miêu tả những chuyện đơn giản nhất!

Aha! Đây là
Articulationes
giữa Femora
và Tibiae

Thầy muốn nói đây
là đầu gối con ong?

Nhưng thực tế, có một phương pháp tốt hơn rất nhiều để dạy môn
sinh vật - các thầy cô giáo đơn giản chỉ cần ngưng cách chụp lên
đầu học trò cả một núi dữ liệu và kiến thức khoa học, mà hãy biến
kiến thức thành chuyện kể. Thay vì bắt đầu giờ học môn sinh như:
“Hôm nay chúng ta học về những phản ứng trong Chloroplasten” một lời mào đầu sẽ khiến cho mọi lớp học ngay lập tức dễ sa vào
một cơn ngủ say bí tỉ - thì họ phải bắt đầu như sau: “ngày xửa
ngày xưa...”. Chuyện này có thể làm nên những điều kỳ diệu và

biến học trò thành các nhà sinh vật học xuất sắc. Bởi là học sinh ai
mà chẳng thích nghe những câu chuyện thú vị, và cả lớp chắc chắn
sẽ nín thở lắng nghe.

Reng!

Chuông rồi!
Giờ học kết thúc.

Ồ không!
Đang hồi
gay cấn
mà!
Đoạn sau
đó thế nào
ạ?

Các thầy cô môn sinh sẽ kể thế này: Sự sống là một câu chuyện.
Câu chuyện này bắt đầu trước đây 3 tỷ rưỡi năm, khi những thực
thể sống đầu tiên bơi lăng quăng dưới đáy biển. Kể từ đó, sự sống
đã trải qua những thời kỳ khủng khiếp, thỉnh thoảng suýt chút nữa
thì bị xóa sạch sành sanh, nhưng đến nay thì nó đã phát triển đến
mức đáng kinh ngạc và xuất hiện rất nhiều những thực thể điên
khùng, ví dụ như con Hallucigenia (xem trang 127).
Câu chuyện của sự sống trên trái đất có một cái tên. Nó có tên là
Evolution (Sự tiến hóa). Câu chuyện này kéo dài đã trên 3 tỷ rưỡi
năm, và không một ai biết bao giờ nó mới kết thúc.
Quá trình tiến hóa là một cuộc phiêu lưu mạo hiểm hoành tráng
đến mức các đạo diễn xuất sắc nhất của Hollywood cũng không thể
theo kịp. Trong cuộc phiêu lưu này có những thảm họa và có những
bất ngờ, có những tay đểu giả, có những người hùng và những
cảnh tượng rùng rợn - và đôi khi lại có một hoặc thậm chí hai kết
cục tốt đẹp.
6



Câu chuyện tiến hóa thú vị tới mức khó tin. Và sau đây là toàn bộ
câu chuyện đó. Bạn hãy học đi, hãy đọc và sẽ thấy những giờ học
sinh vật của bạn sẽ không bao giờ còn như trước nữa.

Chà chà!

Thiên tài!
Không thể tin nổi!

Ái cha!

Điên khùng
Quái nhỉ!

Trường học

7

Sự sống

câu chuyện trong một đoạn phim
quay nhanh
Trái đất của chúng ta có thể khó chịu đến mức không thể tin nổi.
Kể từ khi có sự sống xuất hiện, khí hậu trên hành tinh thường tỏ ra
độc ác. Có lúc nóng như rang, khô không khốc, rồi lại lạnh phát run
cầm cập, rồi đầy băng đá hoặc ướt sũng nước hay tiêu điều cùng
cực - mà những trò này nhiều khi kéo dài đến vài triệu năm liền.
Thế rồi đột ngột trái đất lại chìm trong những thứ khí độc, bị bắn tả
tơi bởi những thiên thạch từ vũ trụ, và phải hứng biết bao nhiêu tia
cực tím vô hình (nhưng độc hiểm).

Nhanh lên, ngài
giáo sư!
Lập trình lại cho
máy thời gian!
Đây không phải
là năm 1966.

8



Nhưng bằng một cách nào đó, sự sống đã gắng gỏi chiến đấu và
vượt qua. Nó chỉ làm được điều đó bằng cách không ngừng phát
triển, thay đổi từng bước từng bước một. Những thực thể sống may
mắn tình cờ phù hợp nhất với bao cảnh khó khăn khắc nghiệt sẽ
phát triển rầm rộ và sản sinh ra con cháu, và bọn con cháu này lại
đủ sức tiếp tục sống. Những thực thể nào không gặp may và không
được trang bị đầy đủ sẽ bị tiệt chủng.

Chắc mình không chịu nổi
tới kỷ Băng giá sau!

Toàn bộ những bước phát triển đó được các nhà khoa học gọi là
tiến hóa. Suy cho cùng thì nó cũng giống như các mốt thời trang
thôi: Người ta phải đi cùng với thời gian.
Nhưng mốt thời trang cứ vài tháng lại thay đổi, còn sự tiến hóa thì
chậm đến phát điên. Nhiều khi phải trải qua nhiều triệu năm mới có
một thứ gì đó thú vị được phát triển nên - ví dụ như một cặp chân
hay một cặp cánh bổ sung.
Câu chuyện tiến hóa thậm chí dài hơn cả một giờ sinh vật học
- vậy là ta phải vội lên một chút nghe bạn. Sau đây là câu chuyện
của sự sống trong bộ phim quay nhanh. Bạn bám vào ghế cho thật
chắc nghe - trong vài trang sách tới đây, chúng ta sẽ lao vùn vụt
với tốc độ hơn 150 triệu năm/ 1 giây đồng hồ.

9

Nhiều tỷ năm về trước
4,5 tỷ năm
Trái đất có lẽ đã xuất hiện dưới dạng còn sót lại

Nóng!

của một ngôi sao bị nổ tung. Khắp nơi nóng rẫy.
Ở đâu cũng là núi lửa. Không có nước. Không
có không khí. Không có sự sống.

Ướt!

4 tỷ năm
Hành tinh của chúng ta nguội xuống. Xuất hiện
nước. Trời mưa. Nước mang lại sự thay đổi!

3,5 tỷ năm
Cả bầu khí quyển thối như một bãi phân khổng
lồ - nó chứa đầy khí lưu huỳnh. Một hỗn hợp
hóa học khó ngửi trong các đại dương đã sản

Thối!

sinh ra một phân tử (1) đáng ngạc nhiên. Nó
có tên là deoxyribonucleic acid - bạn có thể nói
ngắn gọn là DNA.

3 tỷ năm:
Tình trạng trên trái đất tiếp tục thay đổi. Các
phân tử DNA (Deoxyri Bonucleic Acid, cấu tử
cơ bản của tế bào di truyền) tiếp tục phát triển
để có thể sống sót trong bao cảnh khắc nghiệt.

1. Phân tử xuất hiện khi có nhiều thành phần khác nhau nối kết lại. Phân tử
DNA có trong mọi thực thể sống. Nó có thể tự sao chép bản thân (xem
trang 59).

10



Một phân tử DNA tinh ranh đã chui
vào được một cái áo có khả năng

Phân tử

co giãn và phát triển thành con vi
trùng đầu tiên. Thứ vi trùng này

sinh sôi nảy nở và lan tràn trong một tầng bùn.

ùn nh ầ

y

chúng ta chẳng bao lâu đã có mùi như đôi giày

B

Thức ăn của nó là lưu huỳnh, bầu khí quyển của
thể thao đã cũ của bạn.

2 tỷ năm
Để hành động, người ta cần năng lượng. Vài con
vi trùng đổi màu xanh lục, bởi chúng chứa đầy ắp
một thứ hóa chất có tên là Chlorophyll, chất này
có khả năng hấp thụ năng lượng mặt trời. Thay
vì màu da rám nâu như loài người lúc phơi nắng,
bọn vi trùng này sử dụng các tia nắng mặt trời để
biến nước và đioxit cacbon thành
đường, làm thức ăn cho chúng.

Oxy!

Trong quá trình này, chúng thải ra
ôxy. Thứ ôxy này lại đánh thuốc
độc và giết chết đa phần các loại
vi trùng khác là loài đang ăn lưu huỳnh. Sợ quá,
bọn này chui thật sâu xuống dưới đáy biển hoặc
lẩn vào các bãi lầy thối hoắc, và chui nhủi trong
đó cho tới ngày nay.

1 tỷ năm
Cuối cùng đã tới lúc! Sau 3 tỷ rưỡi năm tiến hóa,
cuối cùng đã có một cái gì đó trông gần giống
như một con thú. Những loại giun đơn giản bơi
ngo ngoe ngung ngoăng dưới nước.
11

Trơn nhầy!

600 triệu năm
Đột ngột, câu chuyện tiến hóa nổi điên. Không biết
bao nhiêu những thực thể kỳ quặc xuất hiện. Rồi

Bồng bềnh

một số trong đó chết hết (tiệt chủng). Câu chuyện
tiến hóa là như vậy đấy: tiến về phía trước hai bước
rồi lại lùi về phía sau một bước. Cũng may mà có
một số sống sót được, và việc tiến hóa không cần
phải bắt đầu lại từ đầu.

500 triệu năm
Dẹp đường dành chỗ cho những con

Giãy!

Trilobiten bướng bỉnh, trông như bọ đất
biết làm thợ lặn, chỉ có điều to gấp 50
lần như thế.

440 triệu năm
Cây cối bắt đầu lan tràn. Dần dần trái đất đổi màu

Bò

xanh lục. Có những khu biển đầy ngập một thứ bò
cạp dữ tợn dài tới 3m, được gọi là Eurypteriden.
Những con cá có hàm đầu tiên xuất hiện (cho tới
nay, bọn cá không biết cắn, mà chỉ biết hút thôi).
Một số loài cá mọc chân ra, và bò lên bờ.

400 triệu năm
Mặt nước bây giờ đầy các loại cá khác nhau - đúng
là một thiên đàng cho dân mê câu. Kể cả trên bờ
cũng dần đông đúc hơn - loài cá vây hình tua trở
thành những cư dân đầu tiên có xương sống trên
mặt đất và chúng bắt đầu “công cuộc
nghiên cứu hành tinh” thế giới thực
vật ngày thêm phong phú hơn. Câu
chuyện tiến triển!
12

Thám hiểm!



350 triệu năm
Xin chào mừng các loài lưỡng cư! Đất liền trở thành

Hello!

nơi trú ngụ dễ chịu, kể cả đối với những
loài bò sát đầu tiên. Ngoài ra, sự sống
bắt đầu tự nâng mình lên cao - xuất hiện
những con côn trùng biết bay đầu tiên.

270 triệu năm
Cha, nóng quá! Không còn ẩm ướt và mang tính
nhiệt đới nữa, đất liền nóng và khô. Ngày càng có
nhiều loài bò sát phát triển hơn. Bọn Trilobiten đã
thống trị đáy biển trên 210 triệu năm, nhưng thời
sung sướng giờ kết thúc. Chúng bị tiệt chủng, bởi

Nung!

nước biển hạ xuống và môi trường sống bị khô cằn.

220 triệu năm
Những con bò sát nhỏ xinh xuất hiện lần
đầu tiên cách đây 130 triệu năm giờ trở
nên to đùng và dữ tợn độc ác hơn. Đúng
thế, bạn đoán đúng rồi đấy - chúng tiến
lên thành khủng long. Câu chuyện tiến hóa cứ dần
dần tìm ra cho mỗi một mục đích của nó một loài
khủng long, ví dụ con Brachiosaurus là con khủng
long chuyên ăn thực vật, một bữa điểm tâm thôi đã
ngoạm chửng một cây to, một con thợ săn không
bao giờ biết no như con Velociraptor hư hỏng; và
thêm vào đó là con vật ăn thịt lớn nhất,
con Tyrannosaurus ma quái. Những con
khủng long tiến hóa thống trị cả trên
không lẫn dưới nước. Khủng long bay
phóng lên trời, khủng long cá và những con rùa
khổng lồ lại bơi lúc nhúc dưới biển. Không, đây quả
không phải là thời yên ổn đối với bọn thực thể nhỏ!
13

Bay!

180 triệu năm
Hoa nở. Các loài côn trùng xuất hiện từng đoàn
đông đặc. Những con thú nhỏ xinh có lông xuất

Rù rù

hiện: thú có vú. Chúng thông minh và nhanh
lẹ. Mà chúng cũng phải thông minh và nhanh
lẹ thôi, bởi nếu không thì chúng
sẽ bị bọn khủng long giẫm nát.

130 triệu năm
Những con khủng long bé nhỏ sống trên mặt
đất phát triển thành chim. Rất nhiều loài bò

Vun vút

sát, ngược lại, không phát triển đủ nhiều và đủ
tốt nên bị tiệt chủng. Những con thú có vú cũng
như những con thú có túi dần có một cuộc sống
dễ chịu hơn.

65 triệu năm
Bọn khủng long chết hết. Ngay khi chúng không
còn trên trái đất nữa, thì bọn thú có vú tinh ranh

Gầm gừ

và có lông đột ngột trở nên độc ác không ai chịu
nổi. Giờ thì chúng trở thành những loài ăn thịt
nguy hiểm nhất hành tinh.

2 triệu năm

Cầm cập

Con người chúng ta phát triển. Thời
kỳ băng hà khiến cho cư dân cả
trái đất răng đánh lập cập. Những
con voi Mammute có được bộ lông
dày để chống lạnh. Mặc dù vậy chúng vẫn cứ
bị chết. Có phải những tay thợ săn đầu tiên của
loài người hồi đó đã biến loài Mammute thành
14



áo bành tô lông thú và các loại bánh Hamburger
thịt voi không?

Khói

Hiện tại
Người ta làm ra ô tô để đi thay cho chân.
Những người làm việc xa nơi sinh sống tạo thành
những con rắn ô tô dài vô cùng tận, bầu khí
quyển của chúng ta lại bắt đầu thối lên như một
đống phân khổng lồ. Các nhà khoa
học tìm ra bom nguyên tử. Đây là
thứ cực nguy hiểm, có thể xoay
đồng hồ đi ngược trở lại hàng tỷ năm. Bằng cách
nào hả? Bằng cách có một
gã điên nào đó bấm
lên một cái nút đỏ
lừng danh và tạo ra

Bùm!

cú nổ lớn nhất mọi
thời đại... Lúc đó, ta sẽ
bị quay trở lại đúng nơi ta
bắt đầu.
Bạn còn theo tiếp được không?
Hay lắm. Ta tiếp nhé.
Vậy là chúng ta đã đến thời hiện đại. Kẻ thống trị trên hành tinh
Trái đất: Loài người.
Làm sao chúng ta trở thành kẻ thống trị được?
Ta từ đâu ra?
Những gì đã xảy ra trong những tỷ năm qua, những gì đã khiến
cho một hành tinh vô sự sống và nóng rẫy dần trở thành một miền
xanh mướt và đầy ắp nước cho hàng triệu loài động vật và cây cối.
15

Những câu hỏi này thật lớn lao.
Các nhà khoa học có thể trả lời một số câu trong số đó - nhưng
không có chuyện dễ dàng và gọn lẹ trong vòng một phút đâu nhé.
Vậy là: bạn hãy kiếm cho mình một đống đồ ăn như snack, khoai
tây chiên, kẹo sôcôla và nước khoáng, để bạn có đủ sức chu du
cùng câu chuyện. Hãy ngồi vào một chiếc ghế bành êm ái, và hãy
chuẩn bị sẵn tinh thần để đón câu trả lời cho vài câu hỏi khoa học
khó khăn khủng khiếp!

16



Những phát minh
gây giận dữ
Vào đầu thế kỷ 19, con người còn nghĩ rằng tôn giáo sẽ trả lời
cho họ những câu hỏi thật sự quan trọng. Nếu hồi đó bạn hỏi hồng
y giáo chủ hay đức giám mục về nguồn gốc sự sống, quý ngài đó
sẽ trả lời như sau: Hãy đọc lại trong Kinh Thánh! Các tôn giáo khác
nhau có những lời giải thích khác nhau, nhưng nhìn chung thì họ
đều thống nhất rằng:

Đó là tác
phẩm của
Chúa Trời!

Theo Thiên Chúa Giáo, Đức Chúa Trời đã tạo nên cả bầu trời
lẫn trái đất và tất cả những thực thể sống trên trái đất này. Kinh
Thánh viết như vậy, trong phần lịch sử tạo dựng, cuốn sách thứ
nhất của Mose.

17

Khi đọc cuốn sách này, bạn sẽ thấy rằng, loài người chúng ta là
một sáng kiến “bổ sung” muộn màng của Đức Chúa Trời, bởi vì mãi
tới ngày thứ sáu và là ngày cuối cùng của cả tuần sáng tạo, Ngài
mới nảy ra sáng kiến này...

Ai cha! Suýt chút
nữa ta quên...

Chắc đó phải là một tuần lễ rất vất vả và căng thẳng. Một cha
đạo thậm chí đã bỏ ra rất nhiều công sức để tính xem cái tuần lễ đó
đã xảy ra chính xác vào thời nào.

Bạn đã biết...?
Vào năm 1620, tổng giám mục Ussher đã tính ra thế giới
xuất hiện vào ngày nào. Ông đọc thật kỹ trong Kinh
Thánh và tính toán thật kỹ tuổi của tất cả các thực thể
sống, rồi tính ngược trở lại cho đến những con người
đầu tiên là Adam và Eva, trong cuốn lịch sử tạo hóa,
cuốn sách thứ nhất của Mose. Ông Ussher tính ra rằng,
Chúa Trời đã tạo ra Adam và Eva vào ngày chủ nhật, ngày
23 tháng 10 năm 4004 TCN, khoảng 9 giờ sáng.

18



Ngày nay, các thí nghiệm khoa học hiện đại chứng minh
rằng, hành tinh của chúng ta đã xuất hiện khoảng 4,5
tỷ năm về trước, sau vụ nổ của một ngôi sao khổng lồ.
Vậy là trái đất có tuổi thọ lớn hơn 1 triệu lần so với
những gì mà ông giám mục Ussher đã đoán. Mà trong vòng
4,5 tỷ năm thì đúng là có không biết bao nhiêu chuyện
có thể xảy ra!

Những dòng suy nghĩ mới bay lượn...
Các ông giám mục ngày đó coi các nhà địa lý học, những người
nghiên cứu các lớp đất đá, là những kẻ gây rối loạn trầm trọng nơi
công cộng. Họ đào bới trong đất và tìm ra xương cốt của những con
thú già ơi là già, cổ ơi là cổ. Trong đó có thứ nom khác đến đáng sợ
so với các thực thể sống mà người ta từng nhìn thấy.

... mới chỉ là một móng
chân thôi đấy.

Kỳ lạ làm sao, trong số những xương cốt mà người ta tìm thấy lại
có những con quái vật xấu xí, chẳng giống với xương người chút xíu

19

nào cả. Thậm chí lại chẳng giống lấy một nửa cái con rùa bất hạnh
bị bọn thú lớn ăn vào bữa điểm tâm. Trông cứ như thể con người là
những kẻ đến sau tới muộn trên trái đất này, chỉ xuất hiện khi hầu
như mọi thực thể khác đã đến từ lâu rồi.
Thậm chí trước thời ông Darwin (xem trang 27) đã có những nhà
khoa học phỏng đoán rằng, tất cả những thực thể sống mà chúng
ta biết hôm nay đều bắt nguồn từ những cụ kỵ đã bị chết từ lâu rồi.
Nhưng đa phần trong số họ quá sợ hãi, không dám nói thẳng ra. Một
số dũng cảm lộ cho người khác biết về những hiểu biết đó, nhưng
các tin mới này khiến cho người ta bị sốc. Và các ông cha đạo luôn
luôn đưa ra những lời giải thích khác.

Hóa thạch là xương
cốt của những con thú
đã chết từ lâu rồi, và
thay vào đó có những
loài thú mới phát
triển nên.

Dớ dẩn! Hóa thạch là phần còn sót lại của
những con thú đã không đủ nhanh để trốn
lên con thuyền của Nô-e, và vì thế mà bị
chết đuối trong trận Đại Hồng Thủy.
Cứu với!

ối!

Hóa thạch chứng minh rằng, câu chuyện
của Nô-e là có thực.

20



Nhưng nếu nghiên cứu
nhiều lớp đá khác nhau,
người ta sẽ thấy có đến
hàng tá những lớp động
vật chết khác nhau.
Chúng đã bị tuyệt chủng
ở những thời kỳ khác
nhau. Chả lẽ điều đó có
nghĩa rằng, đã xảy ra
nhiều trận Đại Hồng Thủy
và có nhiều con thuyền
của Nô-e?

Ha ha! Không đâu!
Đây chỉ là một trò
đùa nho nhỏ của
Đức Chúa Trời.
Ngài chỉ muốn làm
cho ông điên đầu
lên thôi mà.

Đối với tôi thì cái này trông giống như một
cuộc tiến hóa. Những lớp đá mới nằm gần
bề mặt trái đất có chứa những loại hóa thạch
khác so với những lớp đá cũ nằm bên dưới.
Những con thú bị hóa thạch trước đây không
lâu chắc chắn phải là con cháu và được phát
triển nên từ những con thú cổ hơn.

HÃY CHỨNG MINH ĐI!

21

Nếu quả thật sự sống luôn phát triển, thì các nhà khoa học phải
giải thích chuyện đó đã xảy ra như thế nào. Một người đàn ông thông
minh của nước Pháp đã có lúc nghĩ rằng, ông đã tìm ra câu trả lời...

Siêu sao trong ngành tiến hóa:
Jean Baptiste Pierre Antoine de Monet,
Chevalier de Lamarck
(1744 -1829) Quốc tịch: Pháp
Lamarck - ông tự xưng danh ngắn gọn như vậy, để khỏi ngủ gật
trước khi nói đủ hết tên tuổi mình ra - là một sĩ quan cao cấp, đã
treo kiếm lên cây đinh trên tường, cầm lấy con dao mổ và trở thành
một nhà động vật học.
Sau khi đã nghiên cứu lục phủ ngũ tạng của tất cả các loại thú
khác nhau, Lamarck đã rút ra một lý thuyết tiến hóa gây sốc.
Có thể được diễn giải áng chừng như sau:

Khi một con thú phải luôn luôn lặp đi lặp lại cùng một việc,
thì cơ thể của nó dần dần cũng sẽ biến đổi để việc này trở
nên dễ dàng hơn. Vậy là khi một con hươu cứ luôn phải vươn
cổ lên cao và vươn cổ lên cao nữa để ăn được lá cây, thì cổ
của nó dần dần sẽ dài hơn.

22



Khi cổ của một con hươu dọc theo năm tháng đời nó trở nên
dài lên, nó sẽ sinh ra những đứa con có cổ dài. Như vậy,
những con hươu cao cổ đã có thể phát triển từ những giống
hươu cổ ngắn, chỉ vì phải vươn cổ tìm thức ăn.

Nếu ta nghĩ lâu về chuyện này, thì đây thật là một suy nghĩ ngu
ngốc. Điều đó có nghĩa là: tất cả các vận động viên Olympic, những
người phải luyện tập thật căng thẳng và vì thế mà có được những
cơ thể đầy cơ bắp, sẽ đẻ ra những đứa con có chất lượng Olympic
ngay từ đầu.

23

Đa phần các nhà nghiên cứu đã chẳng suy nghĩ mấy nhiều về
những ý kiến của Lamarck. Họ đơn giản cười chê ông ta. Nhưng dù
sao chăng nữa thì Lamarck cũng đưa ra một lý thuyết có khả năng
giải thích sự sống đã phát triển trên trái đất ra sao - dù là sai đi
chăng nữa. Bằng lý thuyết của mình, Lamarck đã khích lệ các nhà
nghiên cứu tài năng khác đi tìm lý thuyết đúng đắn.

SIÊU SAO trong ngành tiến hóa: Charles Darwin
(1809 - 1882) Quốc tịch: Anh
Charles Darwin là một trong những nhà khoa học vĩ đại nhất mọi
thời đại. Ông là cháu của Josiah Wedgwood - một nhà sản xuất sứ nổi
danh thế giới - và là người chồng của cô em họ Emma Wedgwood.
Vậy là trong dòng họ của ông có chứa không biết bao nhiêu mảnh
sứ vụn, và một số người nói rằng chính Charles Darwin cũng giống
như một cái bát rạn nứt. Bởi vì sự tò mò đã đẩy ông làm những việc
thật kỳ quặc...
Ông chơi nhạc cho bọn giun, để xem chúng có nghe được những
âm thanh khác nhau hay không.

Ông mang thịt rán đút cho bọn cây ăn côn trùng có tên là Sương
Mặt Trời để tìm hiểu xem chúng tiêu hóa thức ăn thế nào.

24



Măm!

Nhưng chuyện khiến Darwin nổi danh cho đến nay là việc phát
hiện ra quá trình tiến hóa thật sự hoạt động ra sao.

Hãy thử tài các ông thầy dạy sinh vật của bạn - xem
họ biết bao nhiêu về Darwin!
Hãy mời thầy giáo của bạn đoán xem câu trả lời nào là đúng.
1. Darwin đã viết cuốn sách nào?
a. Sự xuất hiện của các loài.
b. Thế giới bị đánh mất
c. Môn sinh vật học, một cuộc cách mạng thật sự.
2. Loài cây được Darwin yêu thích nhất là:
a. Loài cây ăn thịt Bẫy Ruồi Venus
b. Quả dưa leo
c. Rau súp-lơ.
3. Darwin là chuyên gia tốt nhất thế giới cho:
a. Bộ Chân Tơ
b. Con bọ chét
c. Khỉ
4. Một ngày kia, Darwin đi sưu tầm bọ. Ông phát hiện một con mà
ông muốn bắt - nhưng trong mỗi tay ông đã cầm sẵn một con bọ
rồi. Lúc đó ông làm gì?
25

26

Đáp án:
1. a) đúng, b) và c) sai. Ông còn viết một loạt các cuốn sách
khác - về các loại san hô, về các loài dây leo, về các loài phong
lan, về giun đất và gà trống, chim bồ câu và các loài gia súc
khác.
2. a) đúng, b) và c) sai. Ông gọi cây Bẫy Ruồi Venus là “loài
cây tuyệt vời nhất thế giới”, vì lá của nó giống như quai hàm,
có thể sập lại và qua đó bắt gọn những con ruồi đậu bên trong.
3. a) đúng, b) và c) sai. Những ai muốn biết điều gì về Bộ Chân
Tơ, hãy tìm đến cuốn sách của Darwin là đúng địa chỉ. Cho tới
khi ông xem xét kỹ loài thú nhỏ bé này, con người ta cứ xem
chúng là họ hàng với loài ốc sên. Darwin chứng minh rằng, họ
hàng thân cận nhất của chúng là những con cua.
4. b) đúng, a) và c) sai. Con bọ láo lếu bị ông Darwin ngậm
trong mồm đã phóng từ đuôi của nó một thứ chất lỏng khiến
Darwin bị bỏng lưỡi và nhà khoa học phải nhổ nó ra.
5. Tất cả đều được đặt tên theo Darwin. Phần lồi lên ở vành
tai theo lý thuyết của ông là phần đầu của tai trong của loài
thú có vú.

c. Một loài chim có hình dạng mỏ cực kỳ đặc biệt?
b. Một khúc lồi trong vành tai con người?
a. Một thành phố tại nước Úc?
5. Darwin được đặt tên cho:
c. Ông đạp ủng cao su lên con bọ thứ ba để giữ nó.
thứ ba.
b. Ô
 ng đưa một con bọ vào mồm để ngậm và giơ tay bắt con bọ
a. Ông đút cả hai con bọ đó vào bên trong mũ của mình.



Thuở bé, Charles không phải là người có điểm tốt nổi trội trong
các kỳ thi. Cậu ta thích xem xét các loài bọ cũng như các con
thú lắm chân khác. Sau khi học xong đại học và trở thành nhà
khoa học tự nhiên, Charles đã tiến hành một chuyến du lịch vòng
quanh thế giới kéo dài suốt 5 năm trời trên một con tàu thủy.
Người ta hy vọng kiến thức tự nhiên của anh sẽ tỏ ra hữu dụng
trên con tàu này.

Tuyệt quá! Tôi chưa bao
giờ nhìn thấy một con bọ
như thế này!

Sáng kiến "điên khùng" của Darwin
Mới 22 tuổi, Darwin đã bắt đầu chuyến du lịch vòng quanh thế
giới để nghiên cứu cuộc sống động vật. Ông không phải là một thủy
thủ có năng khiếu và thường bị say sóng.
Khi đi dọc từ Bắc xuống Nam của Nam Mỹ, họ nhiều lần dừng lại
để nghỉ ngơi. Ông thuyền trưởng vẽ bản đồ của các miền bờ biển.
Qua đó Darwin có thời gian đi lên bờ và mở rộng bộ sưu tập những
con thú lắm chân của ông.
Con tàu đưa họ đi vòng quanh mỏm cực Nam Kap Hoorn thám
hiểm và trải qua những cơn bão khủng khiếp nhất mà người ta có
thể tưởng tượng được.
27

Bây giờ tôi đã thấy
trong người nôn nao
quá!

Năm năm nữa ta
sẽ quay về nhà.

Con tàu của họ có tên là Beagle, chỉ dài 30 m. Thế nhưng thủy
thủ đoàn có tới 74 người. Họ phải sống chen chúc với nhau trên đó
suốt 5 năm trời.
Người ta thật khó tưởng tượng ra được cuộc sống trên con tàu
Beagle ngày đó. Có thể như thế này...

Phải chó
loại Dackel
không?

Cái nhà cho con chó
của tôi còn rộng hơn!

Năm đó là năm 1835. Con tàu Beagle chòng chành trên những
con sóng Nam Thái Bình Dương. Trong cabin có hai người đàn ông
đang ngồi. Một người là sĩ quan tàu thủy với những dây chuyền ánh
vàng trên bộ đồng phục. Người còn lại là một chàng trai có vẻ ngoài
dễ thương, râu ria mọc đầy trên má và trán đã bắt đầu hói.

28



Charles Darwin ợ lên bằng vẻ hài lòng, tựa ra lưng ghế và dùng
tăm xỉa một mẩu nhỏ thịt rùa ra khỏi kẽ răng.
“Một bữa ăn thật ngon lành, thuyền trưởng Fitzroy”, anh bảo.
“Nhưng tôi cứ mong muốn là ta đưa được mấy con rùa còn sống
này về nhà”.

ÔÏ

Fitzroy thở dài não ruột, lòng nhẫn nại dần đã cạn kiệt. Từ 4 năm
rưỡi nay, ông sống chung với Darwin trong một cabin bé tí tẹo. Nhiều
khi ông cứ nghĩ, biết thế không cho phép tay nghiên cứu kỳ quặc
này bước lên thuyền mình. Ngóc ngách nào cũng là những con vật
đã chết trợn mắt nhìn ông từ những lọ thủy tinh đựng dưa chuột,
hàng sập hàng sập lông vẹt móc vào cái móc sắt trên trần phòng
đang đung đưa trên đầu từ nơi này qua nơi kia, quệt cả vào vành
mũ sĩ quan của ông. Chỉ cần con thuyền hơi chòng chành một chút
khi sóng lớn là hàng sập hàng sập thực vật được ép khô sẽ tuột từ
trên mặt bàn xuống. Mỗi lần đi trên boong tàu, chân ông không
ngừng đá phải những tảng xương đã hóa thạch của những con thú
khổng lồ đã bị tiệt chủng do Darwin thu nhặt.
“Tôi rất tiếc, Darwin, nhưng chúng ta không còn chỗ cho thú sống
nữa. Anh thử nhìn quanh mà xem! Ta biết để 6 con rùa khổng lồ
vào đâu cơ?”

29

Darwin nhìn đầy ý nghĩa về phía cái võng treo của Fitzroy, nhưng
không nói câu nào. Thế rồi ông đưa ánh mắt sang chồng mai rùa đã
rỗng. Những con thú này sống ở quần đảo Galapagos, nơi con tàu
Beagle đi qua - mỗi con thú trên một đảo khác. Đột ngột, Darwin
nhận ra điều mà trước đó ông không nhận thấy. Mỗi mai rùa trông
một khác. Tại sao? Ông tự hỏi.

Ông ngồi ngẫm nghĩ về câu hỏi này một lúc lâu - thế rồi tia chớp
sáng tạo nổ bùng ra. Quai hàm ông trễ thẳng xuống dưới, và
những cái lọ thủy tinh vốn đựng dưa chuột muối với những con thú
đang bơi bên trong bắt đầu mờ nhòa trước mắt ông.
Giờ ông đã hiểu. Những con rùa của quần đảo Galapagos đã đẩy
tảng đá lớn lăn trong dòng suy nghĩ của Darwin: Liệu có thể có khả
năng đầu tiên chỉ có duy nhất một loài rùa bơi đi từ bờ biển Nam
Mỹ và tìm đến một trong những hòn đảo đó? Và liệu có khả năng
là con cái của nó sau này đã tấn công sang những hòn đảo khác và
thay đổi một chút cho phù hợp với quê hương mới? Mỗi hòn đảo lại
khác những hòn đảo còn lại trong cùng quần đảo một chút. Trên
mỗi đảo cũng có những cây cối khác nhau. Rất có thể vì thế mà bọn
rùa trên những đảo khác nhau cũng khác đi chút ít.

30



Đột ngột, tất cả trở thành có lý. Darwin nhớ đến những con chim
mà ông đã nhìn thấy trong những hòn đảo đó. Tất cả những con chim
đều có mỏ màu nâu, nhưng mỗi đảo có một kiểu mỏ riêng. Về căn
bản trông chúng giống nhau, nhưng nếu xem xét kỹ thì hình dạng
mỏ ở mỗi đảo mỗi khác. Rất có thể chúng cùng là con cái của một
loài chim duy nhất, ngày nào đã hạ cánh xuống một trong những
hòa đảo đó; loài chim này sau đó đã sinh sôi nảy nở và tràn sang
cả những đảo khác, và sang đến những đảo này thì các con chim
bắt đầu phát triển độc lập với nhau.


Vài lời về quần đảo Galapagos
Người Tây Ban Nha đã phát hiện ra nhóm đảo này vào năm 1535.
Ở đây họ đã gặp những con rùa khổng lồ nên họ đặt tên là Galapagos theo từ galapago, tiếng Tây Ban Nha, nghĩa là rùa.
Quần đảo nằm cách bờ biển phía Tây của Ecuadors 960km, nó xuất
hiện giữa biển qua các vụ phun núi lửa. Cho tới nay, đây vẫn là khu vực
thường xuyên có núi lửa hoạt động.
Quần đảo Galapagos ngày trước vốn là một
địa điểm nghỉ mát ưa thích của bọn hải tặc sau
khi đã cướp bóc các thành phố Nam Mỹ.
Bọn hải tặc thô lỗ rất khoái trò quay thịt
những chú rùa khổng lồ trên bãi cát.

31

Thông cáo truy nã rùa khổng lồ
Tên: Rùa khổng lồ
Khu vực sống: Quần đảo Galapagos

Rùa bình thường

Một con rùa khổng lồ Galapagos có thể nặng
tới 250 kg. Phải 8 người đàn ông mới nhấc
được nó lên.
Ngày trước dân thủy thủ thường thích đùa
nghịch và cưỡi lên lưng chúng. Darwin nhận ra
rằng, rùa có thể đạt được tốc độ tối đa 6,5
km/một ngày.
Cho tới ngày hôm nay, có tất cả 11 giống rùa
khổng lồ ở quần đảo Galapagos. Mỗi giống rùa
sống trên một hòn đảo riêng. Trên hòn đảo
Pinta đáng tiếc chỉ còn sót lại một con rùa.
Đó là một con rùa đực, gọi là chàng George Cô
Đơn. Những ai tìm được cho George một chị rùa
cái khổng lồ
ở đảo Pinta để làm bạn
tâm sự, sẽ nhận được
10000 Dollar
tiền thưởng.

32

Trai rùa
k
lồ cô đơn hổng
tì
người bạ m một
n gái ưa
thích tốc
đ
tỉnh từ từ ộ tán
.



Trong khi con tàu dần đưa họ quay trở về nhà, thì Darwin ngày
một tin chắc hơn rằng qua mẫu mai rùa người ta có thể xác định
được con rùa nào đã sống ở hòn đảo nào. Chắc chắn là còn có nhiều
điểm khác biệt nữa, nhưng đã quá muộn để tìm cho ra. Họ đã đưa
những con rùa còn sống lên boong tàu Beagle, và ông cùng thuyền
trưởng Fitzroy đã ăn thịt chúng.

Tôi còn
chưa no,
ông Darwin.

Chà, cho những cơn
đói nho nhỏ thì vẫn
còn vài món khác đây.
Người ta quả thật phải nghi rằng tất cả các dòng rùa vốn có xuất
xứ từ một giống duy nhất. Và Darwin bắt đầu suy nghĩ liệu có phải tất
cả các thực thể sống đã phát triển theo cùng phương cách này không.
Sự khác biệt giữa những con rùa không lớn lắm. Nhưng dần dần
Darwin đã nghĩ ra rằng, rất có thể tiến hóa cũng phải chịu trách
nhiệm cho những sự khác biệt lớn hơn giữa các loài khác nhau. Rất
có thể có những con cá đã rời biển khơi, mọc chân ra rồi trở thành
giống lưỡng cư như con kì giông và ếch nhái?

ẾCH ỘP

33

Và liệu có khả năng con người có cùng tổ tiên với khỉ hay không?
Đây thật sự là một chuyện khó khăn tế nhị. Darwin ý thức rõ rằng
nhà thờ sẽ không hề thích thú cái sáng kiến cho rằng con người và
khỉ có họ hàng với nhau.

Một suy nghĩ vĩ đại
Khi trở về nhà ông tại nước Anh, Darwin ngồi xuống bên bàn làm
việc và viết hồi ức về chuyến đi. Ông nhớ lại tất cả những loài cây
cối và thú vật kỳ lạ đã nhìn thấy. Ông tin chắc rằng những thực thể
sống hiện tại đã phát triển nên từ những tổ tiên cũ xưa của mình.
Điều đó có nghĩa rằng, người ta có thể vẽ ra cây gia phả của tất
cả các thực thể sống trên trái đất, từ ngày hôm nay ngược trở lại
đến thực thể nhờn nhũa trong lớp bùn khởi thủy xưa kia!

giun

ốc sên

cá

Amobe

lưỡng cư
bò sát

chim
thú có vú

34



Và con người cùng khỉ chắc chắn phải xuất phát từ những tổ tiên
chung đã bị tiệt chủng từ lâu.

Con người và khỉ có cùng tổ tiên, chỉ có điều hai loài đã phát triển
nên những khả năng khác nhau qua quá trình tiến hóa.

Bùm!

Bùm

!

Kết luận của Darwin là rõ ràng: Tất cả các thực thể trên trái đất
không phải đã được một Đức Chúa Trời tạo ra cùng một lúc trong
năm 4004 TCN. Các cây cối và thú vật của ngày hôm nay đã phát
triển chậm rãi từ những tổ tiên xa xưa nhất.
Đó là một suy nghĩ vĩ đại khiến cho người ta sợ hãi. Và Darwin
biết rằng vụ này sẽ khiến ông gặp không ít khó khăn. Vì thế mà ông
quyết định chờ thêm một hồi nữa, trước khi có thể tin cậy lộ ra cho
ai đó biết những gì mà ông phỏng đoán.
35

Ông chờ một tuần.
Ông chờ một tháng.
Ông chờ một năm.
Cuối cùng, sau đó tới 20 năm, ông mới gom góp đủ lòng dũng
cảm và viết nên cuốn sách danh tiếng của ông về quá trình tiến hóa.
Hiệu sách Hummocks

Điên!

Ai cha!

Trời!
Lạy
Chúa!

Cuốn sách có tên là Sự xuất hiện của các loài(1) và ngay lập tức
trở thành sách bán chạy nhất. Người ta rỉ tai nhau rằng cuốn sách
chứa những tư tưởng và sáng kiến cực kỳ bê bối. Thế là thiên hạ nối
đuôi nhau đi mua sách. Trong ngày sách ra năm 1859, tất cả các
phiên bản đã nhanh chóng được mua sạch sành sanh.

Chó chết! Tại sao
tôi lại chờ lâu
như thế? Rên rỉ,
thở dài, bực tức.

1. Thực tế cuốn sách không có tựa đề như vậy. Toàn bộ tựa đề của nó là - bạn
lấy hơi thật sâu nhé - Sự xuất hiện của các loài qua chọn lựa giống tự nhiên
hoặc sự bảo tồn các nòi giốn...