Day la dau de

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

NHẬT KÝ ĐẶNG THUỲ TRÂM

Lời giới thiệu
Câu chuyện về những tấm lòng
NHỮNG NGÀY RỰC LỬA
QUYỂN MỘT
1969
Năm qua thắng lợi vẻ vang
Nơi ấy là khoảng trời anh ở
QUYỂN HAI
ĐẰNG SAU CUỐN NHẬT KÝ
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Liệt sĩ – bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942, trong
một gia đình trí thức. Bố là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược
sĩ Doãn Ngọc Trâm – Nguyên giảng viên trường Đại học Dược khoa Hà
Nội.
Tốt nghiệp trường Đại học Y khoa Hà Nội năm 1966, Thuỳ Trâm xung
phong vào công tác ở chiến trường B. Sau ba tháng hành quân từ miền Bắc,
tháng 3 năm 1967 chị vào đến Quảng Ngãi và được phân công về phụ trách
bệnh viện huyện Đức Phổ, một bệnh viện dân y nhưng chủ yếu điều trị cho
các thương bệnh binh.
Chị được kết nạp Đảng ngày 27 tháng 9 năm 1968.
Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba
Tơ về đồng bằng, chị bị địch phục kích và hy sinh anh dũng lúc mới chưa
đầy 28 tuổi đời, 2 tuổi Đảng và 3 năm tuổi nghề.

https://thuviensach.vn

Hài cốt của chị được đồng bào địa phương na táng tại nơi chị ngã xuống
và luôn hương khói. Sau giải phóng, chị được gia đình và đồng đội đưa về
nghĩa trang Liệt sĩ xả Phổ Cường. Năm 1990, gia đình đã đưa chị về yên
nghĩ tại nghĩa trang Liệt sĩ xã Xuân Phương, huyện Từ Liêm, Hà Nội.
Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu hai cuốn nhật ký của Liệt sĩ Đặng
Thuỳ Trâm ghi trong những ngày ở chiến trường. Bản thân hai cuốn nhật ký
này cũng có một số phận kỳ lạ: chúng rơi vào tay những con người có
lương tri bên kia chiến tuyến, được họ giữ gìn và tìm mọi cách để đưa về
cho gia đình chị. Sau hơn một phần ba thế kỷ lưu lạc, đúng vào dịp kỷ niệm
30 năm ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30.4.2005), nó đã
trở về với gia đình liệt sĩ. Hiện cuốn nhật ký được lưu giữ tại Viện Lưu trữ
về Việt Nam ở Lubbock, Texas, Mỹ.
Trong quá trình biên soạn và chỉnh lý, chúng tôi cố gắng tôn trọng
nguyên bản câu văn cũng như những thói quen dùng từ và ngữ pháp của tác
giả - chỉ sửa lại một số từ địa phương hoặc lược bớt những từ trùng lặp.
Chúng tôi cũng chú giải một số điểm cần thiết để bạn đọc có thể hiểu hơn
hoàn cảnh cũng như lịch sử và bản thân tác giả.
Ngoài ra, trong phần ảnh tư liệu, được phép của những người có liên
quan, chúng tôi có sử dụng những bức ảnh trong album gia đình, ảnh chụp
ở Quảng Ngãi trong những năm 1969 – 1970 do Frederic Whitehurst cung
cấp và một số bức ảnh do liệt sĩ Nguyễn Văn Giá – Phóng viên hãng phim
Thời sự - Tài liệu Việt Nam chụp tháng 10.1969 ở thôn Nga Mân, xã Phổ
Cường, huyện Đức Phổ - Quảng Ngãi trước khi anh hy sinh.

https://thuviensach.vn

Lời giới thiệu
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Thời chống Mỹ từng có một bác sĩ,
một con người, tên là Đặng Thuỳ Trâm…
Tác giả những dòng nhật ký sua đây bạn đọc sẽ đọc thuộc về một lớp
người khá đặc biệt trong đời sống tinh thần xã hội ta từ sau 1945 - họ có
mặt trong công cuộc chiến đấu chống Mỹ từ mấy năm đầu tiên, khi ở miền
Nam, các cơ sở cách mạng triển khai đến tận nhiều huyện đồng bằng, và
trên toàn quốc, cuộc chiến tranh dù đã gian khổ nhưng chưa có cái không
khí bức bối khắc nghiệt như từ đầu những năm 70 trở đi.
Và một điều đáng nói nữa: trước đó, họ thuộc lứa thanh niên đầu tiên
được đào tạo theo tinh thần của những người đi kháng chiến chống Pháp,
cái tinh thần “cuộc sống mới”, ấp ủ từ những ngày Việt Bắc gian khổ mà
hào hùng
Hà Nội trước chiến tranh thanh bình, yên ả lạ thường. Bao trùm xã hội
là một không khí thiêng liêng, thành kính. Ngay đối với người dân thường
mọi chuyện làm ăn sinh sống chỉ có ý nghĩa là sự chuẩn bị cho ngày mai có
mặt ở chiến trường. Nền kinh tế tem phiếu chưa làm mấy ai khó chịu. Trong
tâm trí đám học trò chúng tôi (tôi với Thùy Trâm vốn học cùng lớp trong
suốt ba năm cấp ba ở trường Chu Văn An, nên dưới đây, việc dùng chữ
chúng tôi là có một lý do chính đáng) lúc nào cũng thấm đẫm tinh thần lãng
mạn của Ruồi trâu, của Pavel Korsaghin trong Thép đã tôi thế đấy và cả của
Marius và Cosette trong Những người khốn khổ. Sách vở lúc ấy là đồng
nghĩa với văn hoá. Thêm một điã nhạc cổ điển, với một vài bông hoa trên
bàn nữa thì coi như mãn nguyện hoàn toàn. Có mặt trong đám đông dự mít
tinh ở quảng trường Ba Đình trong một ngày lễ lớn (trước 1965, những
ngày lễ lớn bao giờ cũng có mít tinh, đâu cả chục ngàn người), anh bạn tôi
mặt ngẩng cao dõi theo mấy cánh chim bay mãi vào những đám mây xa.
Đêm giao thừa ngay khi có chiến tranh rồi thì mấy ngày Tết vẫn có ngừng
bắn, cũng như mọi người, chúng tôi dắt xe đạp đi bộ quanh Hồ Gươm trong
tiếng nhạc dập dìu của mấy bài Hà Nội Huế Sài Gòn, Tiếng hát giữa rừng
Pắc Bó…

https://thuviensach.vn

Và có thể nói mà không sợ ngoa là từ đấy, nhiều người đi thẳng ra chiến
trường.
Nhật ký tôi viết mấy năm ấy còn ghi lại được hình ảnh về những người
lính ớ đánh Khe Sanh 1967: Quần áo ba lô người nào cũng tinh tươm, niềm
tin sáng bừng trong mắt, chỉ sợ không đi thì lỡ mất dịp có mặt trong lễ
chiến thắng.
Một niềm tin tưởng như chỉ có ở tôn giáo - thứ niềm tin mang đầy cảm
giác thánh thiện - chi phối hành động mọi người. Lao vào chiến tranh lúc ấy
không phải chỉ là nghĩa vụ mà còn là niềm ao ước, là vinh dự mà nhiều anh
em chúng tôi cảm thấy phải giành lấu bằng được.
Tốt nghiệp đại học 1966, Thuỳ Trâm lại xung phong đi khá xa, vào tận
Đức Phổ, Quảng Ngãi. Ở đó chị làm công việc đặc trưng cho người phụ nữ
trong chiến tranh là phụ trách một bệnh viện huyện, và từ đó tạo nên cho
mình một số phận.
Không phải ngẫu nhiên, hai người lính thám báo Mỹ hôm qua, trong
bức thư gởi tới người mẹ của liệt sĩ vừa viết mới đây, khẳng định một cách
chắc chắn như đinh đóng cột: “Trên bất cứ đất nước nào trên thế giới, điều
đó đều được gọi là anh hùng”
Họ muốn nói tới cái sự việc từng ám ảnh họ một thời gian dài: người
bác sĩ này đã đứng ra cầm súng bảo vệ cho những thương binh, và đã ngã
xuống như một người lính vừa rời tay súng.
Tuy nhiên, theo tôi, trước khi để cái hành động dũng cảm cuốn cùng
Thuỳ Trâm “đóng đinh” vào tâm trí mình, những người lính bên kia chiến
tuyến thật ra đã bị chinh phục. Phải có một nhân tố nào nữa, thiết yếu hơn,
khiến họ tự nhủ phải cứu bằng được cuốn nhật ký rồi bị hút theo chị, mải
miết tìm cách giải mã những dòng chữ chị ghi và sau này còn để rất nhiều
thời gian lần theo dấu vết của chị.
Chỉ có toàn bộ con người Thuỳ Trâm mới đóng nổi vai trò đẹp đẽ đó.
Gần đây, khi đi ra với thế giới, nhiều người trong chúng ta chợt hiểu ra
một sự thực: hai chữ Việt Nam bấy lâu mới chỉ gắn với một cuộc chiến
tranh. Và chúng ta còn phải phấn đấu nhiều để người ta hiểu rằng việt Nam
còn là một xã hội, một đất nước, một nền văn hoá.
Ngay từ lúc ấy, trong vai trò một chiến sĩ, Thuỳ Trâm đã tự chứng tỏ
mình mình còn là một con người với nghĩa rộng rãi nhất của từ này.
Một mặt, chị có ý thức về bổn phận. Chị yêu thương mọi người. Chị đau
nỗi đau của mỗi bệnh nhân đến với mình. Chị muốn trở thành một người
tốt. Những cách nói mà với một số bạn trẻ ngày nay tưởng như là công thức

https://thuviensach.vn

(chẳng hạn trái tim đập cùng một nhịp với nhân dân đất nước, chẳng hạn
niềm yêu thương vô hạn độ) chính là những lẽ sống đã được Thuỳ Trâm tự
nguyện chấp nhận.
Mặt khác,chị vẫn dành riêng cho mình một cuộc sống riêng tư. Chị tha
thiết với thiên nhiên cây cỏ. Một phần tháng ngày của chị được dệt bằng
những vui buồn của quá khứ. Trong khi thất bại trong tình cảm riêng. con
người này lại biết tìm ra ngay từ bằng người chung quanh những yếu tố tốt
đẹp, rồi lý tưởng hoá thêm lên để biến họ thành những biểu tượng sinh
động, bù đắp cho một cuộc đống nội tâm vốn quá dồi dào, quá nồng nhiệt.
Có một quy ước những ai ở vào lứa tuổi chúng ta đều biết và tự nguyện
ghi nhớ, tự nguyện tuân theo, đó là không nên nói nhiều đến cô đơn cùng
nỗi buồn. Sự phức tạp của tình cảm lại càng là điều cấm kỵ.
Cái gì cũng phải rành rẽ. Đơn giản. Rõ ràng - cái kiểu rõ ràng thô thiển
một chiều. Về phần mình mặc dù là con người hết lòng tin vào lý tưởng,
song Thuỳ Trâm không bị những luật lệ không ghi thành văn bản ấy ràng
buộc. Với sự nhạy cảm của một trí thức, chị lắng nghe trong mình mọi băn
khoăn xao động. Chị không xa lạ với những phân vân khó xử. Trong nhật
ký, người nữ bác sĩ ghi ra gần hết tất cả những cung bậc tình cảm mà ai
người ở vào địa vị ấy đều trải qua, và có cảm tưởng chỉ làm như vậy mới
tìm được sự cân bằng cần thiết.
Tuy cái chết không được miêu tả nhiều trong nhật ký, nhưng trong tâm
trí Thuỳ Trâm, nó luôn luôn có mặt. Nó đứng thấp thoáng đằng sau các sự
kiện, và cuộc đối diện với cái chết làm nên một phần nội dung cuộc sống,
tức cũng là làm nên vẻ đẹp cao thượng của con người lúc đó mới 27 tuổi
này. Đọc nhiều trang, nhất là nửa phần viết về sau, khi đề cập tới nhiều hy
sinh mất mát, tôi không khỏi liên tưởng đến nhiều tác phẩm văn học có liên
quan tới cùng một chủ đề.Đây là một bài thơ mà nhà thơ Nga Aleksei
Surkov đã viết trong cuộc chiến tranh chống Phát xít:
Trong hầm ta ánh lửa sáng ngời
Từng thanh củi bọt sùi như lệ ứa
Tiếng đàn dạo một điệu trầm và nhẹ
Ca ngợi mắt em ca ngợi nụ cười em
Anh ở đây trên tuyết gần Mạc Tư Khoa
Những hàng dương đang ngọt ngào thầm thĩ
Cái bản tình ca anh vừa hát ấy
Bản tình ca buồn anh mong được em nghe
Giữa đôi ta dù xa cách mênh mong

https://thuviensach.vn

Dù cái chết đến gần anh mấy bước
Dù có cả một cánh đồng băng tuyết
Trên đương dài ta vẫn đến gặp nhau
Ta hát ta đàn ta dẹp yên bão táp
Hạnh phúc mất ở ta dẫn nó trở về
Tình yêu sưởi chiến hào thêm ấm áp
Tình yêu này sáng mãi giữa tim anh.
Tôi dự đoán là đã có những lúc Thuỳ Trâm sống cái cảm giác mà bài
thơ diễn tả, dù là không biết gì về nó. Hồi ở Hà Nội, chị cũng rất thích âm
nhạc và thường quan âm nhạc để hình dung ra những gì thiết yếu của đời
sống - sự hoà hợp, tình yêu, hạnh phúc.
***
Ngoài những Thép đã tôi thế đấy, Ruồi trâu, thơ Từ ấy của Tố Hữu , thơ
Đợi anh về của Simonov, vào những ngày đọc lại nhật ký của Đặng Thuỳ
Trâm để góp phần chỉnh lý và biên tập lại thành một cuốn sách, thường
trong đầu óc tôi còn trở đi trở lại một vài tác phẩm nước ngoài khác, đặc
biệt là trường hợp Nhật ký Anne Frank.
Chỗ giống nhau đầu tiên: Đây đều là những tác phẩm viết về con người
đối diện với chiến tranh. Trong cuộc sống khó khăn của một người bị ép
phải chui nhủi trong một nơi ẩn náu, cô thiếu nữ Do Thái mang tên Anne
Frank vẫn tìm đủ không gian để thể nghiệm mọi cảm giác làm người bình
thường, và điều đó làm cô tự hào.
"Tôi có cái can đảm sống khác thường. Tôi luôn luôn cảm thấy mình
sao khoẻ thế, sao tự do và trẻ trung thế."
"Thật lạ cho điều này: tôi chưa bao giờ rời bỏ hy vọng. Chúng có vẻ phi
lý và khó thành tựu. Song mặc tất cả, tôi vẫn bám vào chúng. Vì tôi tiếp tục
tin vào lòng tốt thiên bẩm của con người."
Những dòng chữ đơn giản đó hoàn toàn có thể đặt lẫn vào nhật ký Thuỳ
Trâm mà không gượng gạo.
Còn một đếm nữa làm nên sự gần gũi giữa Thuỳ Trâm với Anne Frank,
nó cũng là lý do khiến bọn tôi chọn cho tập ghi chép của chị cái tên đơn
giản như hiện nay, đó là cái thể loại mà họ sử dụng - thể nhật ký.
Trong đời sống không thiếu gì những người khi bước vào đời háo hức
định ghi nhật ký để rồi nửa đường đứt gánh bỏ dở. Khi bắt tay viết họ
thường tự nhỉ mình sẽ thành thực với mình. Có biết đâu cái tôi của họ
nghèo nàn nên đó là một sự thành thực vô nghĩa. Và họ không sao tìm đủ
nghị lực duy trì nhật ký đến cùng.

https://thuviensach.vn

Anne Frank thú nhận:
“Điều tuyệt diệu nhất là tôi có thể viết ra tất cả những gì cảm nghĩ bằng
không sẽ chết ngạt mất".
“Những người nào không viết không biết được những kỳ ảo của nó.
Ngày xưa tôi luôn luôn đau đớn vì không biết vẽ; nhưng bây giờ lòng tôi
phơi phới vì ít ra tôi đã có thể viết”.
Thuỳ Trâm không có những tuyên bố hùng hồn như vậy, nhưng quả thật
với chị, nhật ký đã trở thành một phần cuộc đời. Trong nhật ký chị tìm ra
một con người khác với một Thuỳ Trâm mọi người vẫn biết hằng ngày. Để
chia sẻ. Để thú nhận. Để tìm thêm niềm tin. Và đôi khi như là để làm nũng
với mình một chút, lối làm nũng chỉ chứng tỏ rằng vẫn có một thế giới riêng
của mình mà không ai thông cảm hết.
Tất cả những yếu tố đó làm nên sức hấp dẫn của những trang nhật ký.
Với chị, cái hấp dẫn ấy giúp chị có đủ hào hứng ghi chép một cách đều đặn.
Với người đọc hôm nay, nó làm nên sức cuốn hút của những tâm sự, mặc
dù trong hoàn cảnh đổi khác, mọi người đã nghĩ khác.
Do đặc điểm riêng của chiến tranh, ngay từ những ngày ấy, bao nhiêu
công sức chúng ta để cả vào việc động viên nhau ra trận. Còn chính cuộc
sống mỗi người trong lúc đó thì mới được ghi chép rất ít. Ba mươi năm sau,
sự “tiêu hoá” vẫn dừng lại ở trình độ cũ. Mỗi khi nói về chiến thắng, ta vẫn
chỉ biết nói với nhau những lời lẽ mọi người đã từng nghe mấy chục năm
trước. Tại sao? Phần thì những sôi động để kiếm sống để tồn tại lúc nào
cũng cuốn hút mọi người. Phần nữa cũng là bởi ta chưa có ý thức đầy đủ về
lịch sử, về sự có mặt của quá khứ trong hiện tại. Công tác tổng kết về chiến
tranh quá chậm, các bộ phận lịch sử chiến tranh không hoạt động như đáng
lẽ phải hoạt động. Mỗi người bình thường chưa được gợi ý thu thập lại các
tài liệu đã ghi hoặc tìm tòi lại lục khi lại trong ký ức những kỷ niệm xưa để
viết ra thành những hồi ký có giá trị chân thực.
***
Ngay sau khi biết rằng đây là một cuốn nhật ký viết trong chiến tranh,
có thể có bạn đọc - nhất là bạn đọc trẻ - sẽ hỏi: Lại cho chúng tôi một tấm
gương để bảo chúng tôi học theo chứ gì?
Không đâu bạn ạ! Ở đây bạn sẽ không tìm thấy những lời khuyên nhủ
mà chỉ bắt gặp một con người với một cuộc sống cụ thể của thời chiến. So
với lớp thanh niên ngày nay, người thanh niên của gần bốn chục năm trước
có một cách sống khác, một cách sống không lắm chiều cạnh phong phú,
không tự do nhiều vẻ, nhưng lại trong sáng thánh thiện

https://thuviensach.vn

đến kỳ lạ. Sự tận tụy làm người của Thuỳ Trâm là nhân tố khiến cho
những người lính Mỹ khác hẳn về lý tưởng cũng phải kính trọng. Còn với
chúng ta, tin rằng nó cũng có những hiệu ứng tương tự.
Trong cuốn lịch sử văn học thế kỷ XX đang có trong tay, tôi bắt gặp một
nhận xét của A. Malraux: "Điều huyền bí hơn cả không phải là chúng ta bị
ném vào mớ hỗn độn vật chất cùng với hành tinh, mà là trong “lao tù” đó,
chúng ta rút tỉa từ bản thân cá nhân mình những nhân tố con người - nó cần
vừa đủ để cái hư không sẵn có trong chúng ta bị phủ nhận”
Câu nói mang trong mình nó nhiều triết lý, mà một trong những triết lý
đó là: trong sự muôn mày muôn vẻ của thực tại, con người vẫn là mẫu số
chung làm nên những giá trị vĩnh cửu.
Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm có cái nhân tố nhân văn đầy bí mật đó. Nếu
cuốn sách có thể giúp mỗi người sau khi đọc xong quay trở tại tìm ra những
thiết tha cao đẹp và cả những cay đắng bi thảm có thể có trong kiếp người
của chính mình, tức là sự hy sinh của một con người ở 27 có thêm một ý
nghĩa chân chính.
VƯƠNG TRÍ NHÀN

https://thuviensach.vn

Câu chuyện về những tấm lòng
Sáng 25-4-2005, tôi nhận được một cú điện thoại bất ngờ. Đó là điện
thoại gọi đến từ văn phòng Quaker Hà Nội. Người của văn phòng báo tin
hiện có một người Mỹ đang giữ cuốn nhật ký của chị gái tôi - liệt sĩ Đặng
Thùy Trâm. Chị Thùy của chúng tôi.
Chị tôi hi sinh năm 1970 tại chiến trường Quảng Ngãi. Cống hiến của
chị tôi ghi trong hồ sơ đề nghị truy tặng Huy chương kháng chiến chống
Mỹ hạng nhì rất đơn sơ: bác sĩ, hi sinh tại chiến trường. Thời gian công tác:
năm năm, ba tháng, năm ngày...
Những kỷ vật còn lại của chị tôi do đồng đội gửi về chỉ gồm mấy tấm
ảnh, một số thư của gia đình từ miền Bắc gửi vào. Các anh cũng nói chị tôi
có ghi nhật ký – đó là thói quen của chị tôi từ nhỏ - nhưng đã bị giặc lấy đi
trong một trận càn.
***
Trung tuần tháng 3-2005, một cuộc hội thảo thường niên về chiến tranh
VN được tổ chức tại Trung tâm Việt Nam - Đại học Texas, Mỹ. Rất nhiều
người đến dự. Tại hội thảo, người ta thảo luận về chiến tranh VN ở nhiều
khía cạnh khác nhau. Frederic Whitehurst và Robert Whitehurst đã đến với
bài nói về nhật ký của một nữ bác sĩ Việt cộng mà Frederic nhận được khi
tham gia chiến tranh ở VN. Sự kiện thu hút được sự chú ý của người nghe
qua lời kể xúc động của Fred về quá trình từ lúc nhận được cuốn nhật ký
cho tới lúc quyết định tặng nó cho viện lưu trữ về Việt Nam ở Lobbock,
cũng như qua những trang nhật ký đầy tình yêu thương và khát vọng hoà
bình đã được Robert dịch sang tiếng Anh. Buổi hội thảo kết thúc, mọi người
xôn xao đặt ra nhiều câu hỏi, nhiều người ngỏ ý muốn giúp Fred tìm gia
đình nữ bác sĩ.
Ted Engelmann là một trong những người có mặt ở hội thảo. Ba ngày
sau khi hội thảo kết thúc, Ted sang VN. Ở Hà Nội, anh đã nhờ một người
bạn làm ở văn phòng Quaker Hà Nội tìm giúp gia đình bác sĩ Đặng Ngọc
Khuê. Những nhân viên ở đây rất nhiệt tình, lần theo manh mối ít ỏi có
trong cuốn nhật ký, họ đã tìm sang tận Đông Anh, nơi bố tôi làm việc từ
gần 50 năm trước. Nhưng ở đó, người duy nhất làm việc cùng thời với bố
tôi cũng đã nghỉ hưu từ năm 2000. Bệnh viện Đông Anh cử người về tận
quê ông để hỏi địa chỉ gia đình tôi. Ông lại chỉ sang Trường đại học Dược

https://thuviensach.vn

Hà Nội, nơi mẹ tôi công tác trước khi về nghỉ hưu từ 20 năm trước. Cứ như
thế, bao trái tim nhân hậu đã chuyển tiếp cho nhau tín hiệu để cuối cùng
giúp Ted tìm được gia đình tôi và trao lại chiếc đĩa CD chứa đựng tâm
huyết của người viết nhật ký 35 năm về trước.
Những ngày sau đó tôi nhận được rất nhiều thư của hai anh em Frederic
Whitehurst và Robert Whitehurst. Họ kể về những năm tháng ở VN và hành
trình bao năm qua họ đã tìm kiếm gia đình tôi như thế nào. Có những lúc họ
tưởng như tuyệt vọng không thể nào tìm được gia đình tôi, đã sợ rằng khi
họ chết đi, hai cuốn nhật ký của chị tôi sẽ nằm trong đống giấy má bình
thường không ai biết đến, bị quẳng đi, bị mục nát, bị quên lãng. Họ nói với
tôi rằng vì không còn hi vọng tìm được gia đình tôi, họ đã có ý định in hai
cuốn nhật ký thành sách để cả thế giới được biết về một nữ bác sĩ cộng sản
người Hà Nội đã sống và đã chết ra sao. Họ mong rằng từ cuốn sách đó sự
nghiệp y tế của chị tôi sẽ còn được tiếp nối... Và trong nỗi tuyệt vọng như
thế, họ đã trao tặng hai cuốn nhật ký cho Viện lưu trữ về VN Lubbock tại
Trường đại học Tổng hợp Texas, để chúng có thể được gìn giữ và chăm
chút hơn khả năng họ có thể làm được.
Dưới đây là bức thư đầu tiên của Fred gửi cho tôi:
“Thứ sáu 29-4-2005
Tôi là Frederic Whitehurst. Tôi đã giữ ký ức về chị cô, bác sĩ Đặng
Thùy Trâm, 35 năm nay. Tôi đã giữ cuốn nhật ký của chị ấy suốt 35 năm.
Ted Engelmann - người tôi chỉ mới vừa biết - nói với tôi rằng anh ấy đã đến
nhà cô và hiện nay cô đã nhận được bản copy của hai cuốn nhật ký cùng
những bức ảnh. Có bao nhiêu điều tôi phải nói với cô, với gia đình cô và
đặc biệt là với mẹ cô. Sau bao nhiêu năm tìm kiếm, điều này giống như một
giấc mơ và việc tìm ra gia đình cô khiến tôi bật khóc. Một người mẹ phải
được biết về những ngày tháng của con gái mình, một đất nước phải được
biết về một người anh hùng như bác sĩ Đặng. Mọi việc dường như thật thích
hợp, mẹ cô cần phải nhận được những dòng chữ của con gái mình đúng
vào dịp kỷ niệm 30 năm giải phóng đất nước bà - 30-4-2005...”.
Frederic Whitehurst - thường gọi là Fred là một sĩ quan quân báo Mỹ
tham chiến ở chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi từ năm 1969-1971. Trong
chiến tranh, nhiệm vụ của Fred là thu thập các thông tin, tài liệu có giá trị
quân sự để phân tích tình hình, truy tìm dấu tích quân giải phóng, định
hướng tập kích hay càn quét. Nhiệm vụ đó khiến Fred có thể nhìn cận cảnh
cuộc chiến tranh và chứng kiến tận mắt những mất mát khủng khiếp - cả đối
với phía VN lẫn phía Mỹ. Fred đã chứng kiến cảnh “cả một xóm nhỏ Nhơn

https://thuviensach.vn

Phước ở miền tây Đức Phổ bị bom giội tan hoang không còn một người
sống” (thư ngày 4-6-2005). Fred đã nhìn thấy những em nhỏ ở Chu Lai bị
thiêu cháy trong bom napalm. Fred đã chứng kiến viên trung úy chỉ huy
trực tiếp của mình gần như mất trí vì không chịu nổi cảnh các nhân viên y
tế Mỹ “đơn giản cứ nhặt bừa bất kỳ một cánh tay, cẳng chân nào đó lắp vào
xác bạn mình cho vào quan tài gửi về Mỹ” (thư ngày 4-6-2005). Những
cảnh chứng kiến đó đã ám ảnh Fred trong bao năm nay từ khi rời VN trở về.
Nhưng cũng từ những ngày khốc liệt đó, Fred đã nhìn thấy cuộc chiến
tranh từ một ánh sáng hoàn toàn khác biệt.
Trong một trận tập kích vào một “căn cứ của Việt cộng”, sau khi tiếng
súng đã im, đơn vị của Fred tiến vào và nhận thấy đây là một bệnh viện
nhỏ. Có rất nhiều lán trại, nhiều phòng - rõ ràng là phòng bệnh, cả một
phòng mổ dã chiến. Có vẻ mọi người trong bệnh viện đã vội vã đi khỏi
ngay trước khi quân Mỹ ập tới và không kịp mang theo tài liệu.
Theo qui định của quân đội Mỹ, mọi tài liệu của địch thu được trên
chiến trường phải chuyển lại cho bộ phận quân báo nghiên cứu. Hôm đó
Fred thu nhặt được rất nhiều tài liệu. Cùng với thông dịch viên người Việt,
Fred chọn lọc các tài liệu có giá trị quân sự, số còn lại họ vứt vào đống lửa
để thiêu hủy.
Fred đang đốt những tài liệu loại bỏ thì thượng sĩ Nguyễn Trung Hiếu thông dịch viên của đơn vị - cầm một cuốn sổ nhỏ đến cạnh anh và nói:
“Fred, đừng đốt cuốn sổ này. Bản thân trong nó đã có lửa rồi”. Fred chưa
hiểu đó là cuốn sổ gì, nhưng vẻ xúc động của Hiếu và việc Hiếu có thể kính
trọng cả đối phương tác động rất mạnh đến anh, Fred bỏ cuốn sổ vào túi.
Nhiều đêm sau đó Fred và Hiếu cùng nhau đọc cuốn sổ. Đó là nhật ký
của một Việt cộng, chính là nữ bác sĩ đứng đầu cái bệnh viện nhỏ mà đơn vị
Fred càn vào. Nét chữ nghiêng nghiêng đầy nữ tính. Anh càng tò mò hơn
khi Hiếu cho biết nữ bác sĩ đó còn rất trẻ, mới 26 tuổi và từ Hà Nội vào
Đức Phổ công tác chưa được hai năm.
Rồi như một định mệnh, mấy tháng sau Fred nhận được cuốn nhật ký
thứ hai của nữ bác sĩ, cũng do Nguyễn Trung Hiếu đem về. Những dòng
chữ rực lửa khiến Fred vô cùng xúc động - mặc dù anh chỉ được nghe qua
lời dịch vội của Nguyễn Trung Hiếu và đó là những dòng chất chứa căm thù
đối với quân Mỹ. Những dòng đầy yêu thương, hi vọng khiến anh vô cùng
ngạc nhiên. Anh không hiểu nổi bắt nguồn từ đâu mà một người con gái có
thể nhìn thấy cái đẹp của màu xanh giữa chiến trường mịt mù bom đạn, vì

https://thuviensach.vn

sao cô ấy có thể nghe nổi bản giao hưởng êm đềm khi quân Mỹ gần như
luôn bám sát sau lưng.
Năm 1972, Fred được rời VN và trở về Mỹ. Trong hành lý của anh có
những kỷ vật nặng trĩu của chiến tranh: hai cuốn nhật ký của nữ bác sĩ, hơn
50 tấm ảnh chụp những người dân Quảng Ngãi trong chiếc máy ảnh Canon
bị bắn thủng lấy được trên xác một phóng viên Việt cộng, chiếc đục nhỏ rơi
bên xác một người thợ mộc già bị giết hại. Cũng từ đó VN trở thành một
nỗi ám ảnh trong anh.
Năm tháng trôi qua, với những ám ảnh về chiến tranh, về tội ác đã được
chứng kiến ở Việt Nam đè nặng trong tim, Fred đã nhiều lần quay lưng lại
với cái xấu, không chấp nhận cái xấu – dù chỉ là gián tiếp. Anh đã tìm được
nhiều điều tốt đẹp, đã từng kiện cả Cục điều tra Liên bang Mỹ (FBI), cả
giám đốc FBI, cả chính phủ Mỹ vì những việc làm sai trái và đã thắng tất cả
những thế lực đó trong một vụ kiện nổi tiếng cả trong nước Mỹ lẫn trên thế
giới. Một lúc khác tôi sẽ nói thêm nhiều về anh.
Mẹ của Fred là một nhà giáo và là họa sĩ. Khi Fred cho mẹ xem cuốn
nhật ký, bà đã bảo con trai hãy cẩn thận, bởi vì hai cuốn sổ này có thể thiêu
cháy cuộc đời anh.
Quả vậy, trái tim Fred luôn bị nung ngấu vì ngọn lửa toả ra từ hai cuốn
sổ nhỏ ố vàng. Anh không thể nào ngủ yên mà cứ trăn trở muốn làm một
cái gì vì người nữ bác sĩ ấy. Chị còn sống hay đã chết? Nếu đã chết có phải
chị chết một cách tuyệt vời đúng như đã sống cuộc đời tuyệt vời mà anh
đọc được qua nhật ký? Gia đình nữ bác sĩ ở đâu? Mẹ chị có biết rằng bà có
một người con gái anh hùng đến thế nào không?
Fred đã nhiều lần thử tìm đến gia đình nữa bác sĩ. Qua những trang nhật
ký, anh biết chị tốt nghiệp trường Đại học Y khoa Hà Nội, nên lục tìm khắp
nơi mọi thông tin chi tiết về trường đó mong có manh mối gì chăng. Anh
bắt gặp tên tuổi hai giáo sư nổi tiếng là Giáo sư Đặng Văn Chung và Giáo
sư Đặng Văn Ngữ. Anh biết tên chị là Đặng Thuỳ Trâm - biết đâu họ đều là
người trong dòng họ Đặng? Anh biết mẹ chị tên là Doãn Ngọc Trâm, nhưng
địa chỉ của bà chỉ là một dãy số bí ẩn ghi ở cuối cuốn nhật ký. Anh biết bố
chị là bác sĩ Đặng Ngọc Khuê, giám đốc một bệnh viện cách Hà Nội không
xa. Anh đoán đó là bệnh viện tư của gia đình chị - rõ ràng chị xuất thân từ
một gia đình trí thức. Anh biết nhà chị ở một phố nhỏ tên là Lò Đúc. Nhưng
anh cũng biết trong chiến tranh Hà Nội đã bị ném bom. Biết đâu gia đình
chị cũng đã chết hết trong một trận bom nào đó? Anh đã hỏi nhiều người,

https://thuviensach.vn

nhưng những năm sau chiến tranh tìm một người nào đó ở Việt Nam là điều
hầu như không thể đối với anh. Mãi cách đây mấy năm mới có một người
bạn liên hệ được với họ hàng ở Hà Nội và nói với anh rằng gia đình bác sĩ
Đặng Ngọc Khuê vẫn còn sống. Nhưng không hiểu sao người đó không
muốn tìm tiếp và bảo anh đừng nói thêm với cô về cuốn nhật ký nữa.
***
Robert Whitehurst cũng là một cựu chiến binh ở chiến trường VN
nhưng chưa từng có mặt ở chiến trường Nam Trung bộ. Hai năm hoạt động
ở vùng đồng bằng sông Cửu Long khiến Rob đem lòng yêu mến miền đất
này cùng những con người VN hiền hòa, giàu tình cảm. VN đã trở thành
một phần đời của Rob vì anh cưới một người con gái xứ Long Xuyên. Anh
học tiếng Việt, thích ăn món ăn Việt, thích đem những cây cỏ VN về Mỹ để
trồng, thậm chí có lần còn cố gửi về Mỹ một chiếc xuồng ba lá để vợ đỡ
nhớ quê.
Rob được đọc cuốn nhật ký của bác sĩ Thùy Trâm sau khi từ Mỹ trở về
năm 1972. Ngay từ đầu cuốn nhật ký đã khiến anh sửng sốt. Cùng với sự
giúp đỡ của vợ, anh đọc đi đọc lại cuốn nhật ký, càng đọc anh càng bị lay
động trước những gì diễn ra trong tâm hồn người con gái ở bên kia chiến
tuyến. Anh viết cho mẹ tôi: “Tất cả những ai từng được chúng tôi cho xem
cuốn nhật ký đều xúc động trước những điều chị cô viết. Chúng tôi nghĩ chị
không chỉ là một anh hùng của riêng ai, nghĩa là mặc dù những ký ức của
chị rất quí giá đối với cô cũng như đối với chúng tôi, nhưng sự nghiệp của
chị còn rất có ý nghĩa với tất cả mọi người. Những dòng chữ của chị có một
sức kêu gọi tuyệt vời.Mặc dù chị ở bên kia chiến tuyến trong cuộc chiến
tranh giữa chúng ta, nhưng ngay từ đầu những năm 1970, Fred và tôi đã
cảm thấy chị vô cùng đáng ngưỡng mộ, đáng tôn kính và là một người tốt.
Hi vọng sau khi đọc những dòng chữ viết từ quá khứ ấy, cô sẽ đồng ý với
chúng tôi... rằng theo một nghĩa nào đó chị là của riêng gia đình cô, nhưng
theo một nghĩa rất quan trọng chị là của tất cả chúng ta” (thư ngày 29-42005).
Rồi Rob tìm được trên mạng Internet một nơi gọi là Trung tâm VN
(Vietnam Center) ở Trường đại học Tổng hợp Texas và biết rằng tại đây
người ta vẫn tổ chức hội thảo thường niên về chiến tranh VN. Có rất nhiều
người tới dự hội thảo này: các học giả, các vị đại sứ, các viên tướng, các
cựu chiến binh VN của cả hai phía miền Nam và miền Bắc. Robert động
viên Fred đến dự hội thảo và nói về cuốn nhật ký của nữ bác sĩ. Cuộc hội
thảo diễn ra như tôi đã nói lúc đầu. Trong sự xúc động sâu sắc, Fred và Rob

https://thuviensach.vn

đưa cho nhiều người đĩa CD chứa bản sao cuốn nhật ký của chị tôi, mong
rằng giống như trong câu chuyện cổ tích tốt đẹp nọ, cuốn nhật ký sẽ tìm
được về với quê hương, về với gia đình người nữ bác sĩ mà họ ngưỡng mộ
như một anh hùng.
ĐẶNG KIM TRÂM

https://thuviensach.vn

NHỮNG NGÀY RỰC LỬA

https://thuviensach.vn

QUYỂN MỘT
1968
8.4.68
Một cas ruột thừa trong điều kiện thiếu thốn. Thuốc giảm đau chỉ có vài
ống Novocaine nhưng người thương binh trẻ không hề kêu la một tiếng.
Anh còn cười động viên mình - nhìn nụ cười gượng trên đôi môi khô vì mệt
nhọc, mình thương anh vô cùng. Rất đau xót rằng sự nhiễm trùng trong ổ
bụng không do ruột thừa vỡ. Tìm kiếm gần một giờ không thấy nguyên
nhân, mình đành đóng lại, cho đặt dẫn lưu và đổ kháng sinh trong ổ bụng.
Nỗi băn khoăn của một người thầy thuốc + nỗi thương xót mến phục người
thương binh ấy làm mình không thề yên bụng. Vuốt nhẹ mái tóc anh, mình
muốn nói với anh rằng: với những người như anh mà tôi không cứu chữa
được thì đó là điều đau xót khó mà phai đi trong cuộc đời phục vụ của một
người thầy thuốc.
10 4.58
Vậy là chiều nay các anh lên đường để lại cho mọi người một nỗi nhớ
mênh mông giữa khu rừng vắng vẻ. Các anh đi rồi nhưng tất cả nơi đây còn
ghi lại bóng dáng các anh: những con đường đi, những chiếc ghế ngồi chơi
xinh đẹp, những câu thơ thắm thiết yêu thương. Nghe anh Tuấn ra lệnh:
“Tất cả ba lô lên đường!”. Những chiếc ba lô vụng về may bằng những tấm
bao Mỹ đã gọn gàng trên vai, mọi người còn nấn ná đứng lại trước mình bắt
tay chào mình một lần cuối. Bỗng dưng một nỗi nhớ thương kỳ lạ đối với
miền Bắc trào lên trong mình như mặt sông những ngày mưa lũ và… mình
khóc ròng đến nỗi không thể đáp lại lời chào của mọi người. Thôi! Các anh
đi đi, hẹn một ngày gặp lại lại trên miền Bắc thân yêu…
Suốt một đêm một ngày lo lắng vì cas mổ của San, chiều nay lòng mình
vui sướng xiết bao khi thấy San ngồi dậy, nét mặt anh còn in nỗi đau đớn
mệt nhọc nhưng nụ cười ngượng nở trên môi. Bàn tay anh khẽ nắm bàn tay
mình mến thương tin tưởng ơi người thương binh trẻ tuổi dũng cảm kia ơi,
tôi thương anh bằng một tình thương rộng rấl nhưng rất sâu xa: tình thương
cửa một người thầy thuốc trước bệnh nhân, tình thương của một người chị
đối với đứa em đau ốm (thực ra San bằng tuổi mình) và tình thương ấy đặc
biệt hơn đối với mọi người vì cộng thêm că lòng mến phục. Anh có thấy
điều đó trong cái nhìn lo âu của tôi không? Có thấy bàn tay tôi dịu dàng đặt

https://thuviensach.vn

nhẹ trên vết thương, trên đôi tay xanh gay của anh đó không Chúc San mau
bình phục để trở về với đội ngũ chiến đấu, trở về với bà mẹ già đang vò vo
ngóng trông con từng giờ, từng phút.
12.4.68
Rừng chiều sau một cơn mưa, những lá cây xanh trong trước ánh nắng,
mỏng mảnh xanh gầy như bàn tay một cô gái cấm cung.
Không khí trầm lặng và buồn lạ lùng. Cả khu nhà bệnh nhân im lặng,
bên khu nhân viên cũng chỉ nghe thấy tiếng Hường rì rầm trò chuyện với ai.
Một nỗi nhớ mênh mang bao trùm quanh mình. Nhớ ai? Nhớ ba, nhớ má,
nhớ những người vừa ra đi… và nhớ cả một người bệnh nhân đang chờ
mình đến với anh nữa. Bên trong nỗi nhớ hình như có một nỗi buồn sâu kín,
thầm lặng nhưng rất nặng nề. Dù sao vết thương lòng vẫn đang rỉ máu, dù
mình có muốn lấy công việc...