Day la dau de

Bức tường vọng âm của tình yêu
Người mẹ nói
Hiện tại, điều khiến tôi cảm thấy vui mừng và tự hào là, nhờ được
sống trong bầu không khí gia đình thoải mái, tràn ngập tiếng cười;
con trai tôi đã trở thành một công dân có trách nhiệm với xã hội, có
khả năng phục vụ xã hội và có chỉ số hạnh phúc tương đối cao. Kết quả
của giáo dục không nhất thiết phải đào tạo ra những tiến sĩ
Cambridge, mà chỉ cần con trẻ trở thành một người khỏe mạnh, lạc
quan, biết cống hiến cho xã hội và biết tạo dựng cuộc sống hạnh phúc
bằng chính sức lao động của mình, đó chính là niềm vui của cha mẹ.
Con trai nói
Tình yêu đối với học tập và cuộc sống của tôi được khơi nguồn từ sự
gợi mở tình cảm tự do, vui vẻ, tích cực, thoải mái của gia đình. Quan
điểm và thước đo của cha mẹ đối với tôi cũng thay đổi theo sự trưởng
thành của tôi. Rất nhiều lần tôi phải thầm thốt lên rằng, dường như
cha mẹ luôn hiểu điều mà tôi thực sự cần là gì; trong hiện tại, tôi cũng
không thể nghĩ ra phương pháp nào tốt hơn cho tôi.

1

Lời mở đầu
Cha mẹ là những người thầy đầu tiên của
tôi
Biết tin cuốn sách viết về những điều tâm đắc trong quá trình nuôi
dạy con của mẹ được tái bản, trong lòng tôi ngập tràn bao cảm xúc.
Là người ở vị trí “được giáo dục” trong gia đình, tôi luôn cảm thấy
“nuôi dạy con” là chuyện riêng tư ngại ngùng, thậm chí rất khó nói. Từ
lúc cất tiếng khóc chào đời cho đến khi bập bẹ học nói, từ lúc còn non
trẻ chưa hiểu gì về cuộc sống đến khi biết làm chủ bản thân trong quá
trình đối nhân xử thế, có quá nhiều kỷ niệm non nớt của thuở ấu thơ
khiến chúng tôi phải bật cười khi nhớ lại, có quá nhiều chuyện ngông
cuồng của thuở thiếu thời khiến chúng tôi cảm thấy nuối tiếc. Và tất cả
những điều này, đều được cha mẹ để ý, quan tâm, họ là những người
thầy đầu tiên của chúng tôi, cũng là tấm gương sáng cho chúng tôi noi
theo.
Từ khi bắt đầu nhớ được mọi việc, tôi đã ý thức gia đình mình không
phải là một gia đình an phận thủ thường. Cha mẹ tôi đều là giảng viên
đại học, cha dạy môn lịch sử, mẹ dạy môn tiếng Anh. Cha tôi từng chủ
biên rất nhiều sách, có rất nhiều bài viết được đăng trên các tạp chí. Hồi
ấy, mỗi lần đi công tác các tỉnh, cha thường đưa tôi – lúc đó chưa bước
vào lớp một – đi cùng. Tôi đã được ngao du khắp nơi, đôi mắt ngây thơ
đã được chứng kiến rất nhiều chuyện thú vị. Tôi hít hà mùi mực thơm
của cuốn sách mới, ngồi vắt vẻo trên cổ cha, cha viết, tôi cũng biên soạn
sách thiếu nhi cho mình. Mẹ đi làm về, vừa nấu cơm, vừa kể truyện cổ
tích cho tôi nghe, vừa để tôi khám phá những điều mới lạ xung quanh,
ngay cả khi tôi bóp nát quả cà chua bằng đôi bàn tay lấm lem, mẹ cũng
không hề trách mắng. Năm tôi 6 tuổi, mẹ có cơ hội sang Anh học tập,
hai năm sau, mẹ mang về tám thùng sách lớn. Từ đó, mẹ bắt đầu mở các
bài hát thiếu nhi tiếng Anh, kể chuyện bằng tiếng Anh cho tôi nghe, để
tôi đọc truyện tranh tiếng Anh. Vô hình trung, ngữ cảm của tôi đã được
rèn luyện thông qua những hoạt động đó. Sau này, mẹ nói với tôi rằng,
thời điểm đó, tôi đã khiến mẹ nảy ra ý định dạy tiếng Anh cho trẻ em, và
ý định này đã giúp mẹ trở thành giáo viên dạy tiếng Anh cho trẻ em đầu
tiên và xuất sắc nhất ở Chu Hải ngày ấy. Mẹ cũng là người biên soạn bộ
giáo trình dạy tiếng Anh cho trẻ em trực quan độc đáo, lấp chỗ trống
cho lĩnh vực này trong nước, đồng thời cũng là người mở ngôi trường
2

đầu tiên cho tập đoàn giáo dục Anh Tài Sơn Đông. Tuy nhiên, mẹ luôn
nói một cách tự hào rằng, so với những thành tích mà tôi đã đạt được
trước đó, thì việc tôi nói tiếng Anh khá chuẩn là điều khiến mẹ hài lòng
nhất, đây luôn là bằng chứng xác đáng nhất để mẹ thuyết phục cha.
Không khí gia đình tôi rất thoải mái, sự thoải mái này chứa đầy tình yêu
bao dung của cha mẹ.
Tôi còn nhớ sau khi từ Chu Hải về Quảng Đông lập nghiệp, thu nhập
của cha mẹ đã không còn lại bao nhiêu, nhưng họ đã mang về cho tôi
mấy túi đồ chơi lắp ráp khá đắt tiền mà một thời tôi từng rất say mê;
còn nhớ một ngày trước khi thi cuối kỳ, cha mẹ vẫn đưa tôi ra ngoại ô
chơi để biết thêm về cuộc sống nhà nông; còn nhớ vẻ cao hứng của tôi
khi “bàn giao” cho mẹ nhiệm vụ hoàn thành bài tập chép từ mới tiếng
Anh mà cô giáo yêu cầu để say sưa “nghiên cứu” cuốn Tư bản; còn nhớ
khi tôi cảm thấy tự ti trước thân hình hơi mập của mình, cha mẹ đã dày
công “sắp xếp” và khéo léo tạo ra môi trường để tôi tìm lại sự tự tin cho
chính mình… Dần dần tôi ngộ ra rằng, thực ra không khí gia đình thoải
mái này lại được cha mẹ quan tâm sát sao nhất, để tôi được cảm nhận
bầu trời bao la, đại dương mênh mông, học được cách chịu trách nhiệm
trước hành vi của mình. Dĩ nhiên, thoải mái không có nghĩa là buông
thả, mỗi khi tôi để lộ ra những khiếm khuyết trong tính cách, cha mẹ
không hề cho qua mà nhẫn nại chuyện trò với tôi, để tôi hiểu được rằng,
phẩm chất quan trọng nhất khi làm người là biết giữ lòng tin, tâm hồn
luôn phải tràn ngập tình yêu và ánh sáng.
Bạn bè của cha mẹ thi thoảng có nói, tuy lớn lên trong các trò chơi,
nhưng tôi lại ham học hơn bạn bè cùng trang lứa, điều này quả là khó lý
giải. Thực ra tôi biết rất rõ rằng, nếu so với đám bạn xung quanh phải
khổ sở, vất vả vì sự quản giáo của cha mẹ và sức ép thi cử, thì tình yêu
với cuộc sống và học tập của tôi lại bắt nguồn từ chính những gợi mở
tình cảm tự do, vui vẻ, tích cực, thoải mái của gia đình. Mỗi khi có một
đóng góp nho nhỏ cho gia đình, tôi lại cảm nhận được niềm hạnh phúc
khi cho đi và cống hiến; mỗi lần được tham gia vào buổi chuyện trò
cùng người lớn, được “hiến kế”… tôi cảm thấy mình như thoát khỏi nỗi
ức chế và sợ hãi vì phải đóng vai “đối tượng bị giáo dục”. Quan điểm và
thước đo của cha mẹ đối với tôi cũng thay đổi theo sự trưởng thành của
tôi. Rất nhiều lần tôi phải thầm thốt lên rằng, dường như họ luôn hiểu
điều mà tôi thực sự cần là gì; trong hiện tại, tôi cũng không thể nghĩ ra
phương pháp nào tốt hơn cho tôi. Đôi lúc, tôi cũng cảm thấy ngượng
ngùng vì đã trúng những “mưu kế” tưởng như vô tình nhưng lại đầy tính
giáo dục mà cha mẹ đã bày ra; nhưng hơn thế tôi vẫn luôn cảm thấy
mình thật may mắn.

3

Tốt nghiệp cấp ba, tôi may mắn được học ngành khoa học tự nhiên
tại Trinity College, Đại học Cambridge. Lúc đầu, mẹ không muốn cho
tôi xa nhà, nhưng rồi mẹ đã tự nói với chính mình rằng, chỉ cần điều đó
tốt cho tương lai của tôi, mẹ cần dành cho tôi một tình yêu vô tư, nhìn
tôi dần dần bước ra khỏi tầm nhìn của họ. Sau này tôi mới biết, trên
đường từ sân bay về nhà, xe chạy sáu tiếng đồng hồ, nước mắt mẹ cũng
lăn dài sáu tiếng…
Đi du học, sinh hoạt, học tập, làm việc, mỗi khi phải đứng trước
những ngã rẽ cuộc đời khó có thể lựa chọn; phải đối mặt với những bài
toán khó không thể vẹn đôi đường, nhưng chỉ cần nghĩ đến những gì
cha mẹ đã vì gia đình, vì sự nghiệp mà phải trải qua hết lần từ bỏ này
đến lần lựa chọn khác, trong lòng tôi lại cảm thấy thanh thản lạ thường
và tự nhiên mọi khó khăn vấp phải cũng được giải quyết gọn nhẹ. Chưa
bao giờ họ vẽ ra một tương lai giả định cho tôi, có lẽ họ có lý do để tin
rằng, con trai của họ đã có thể đưa ra sự lựa chọn có trách nhiệm với
bản thân mình.
Hiện tại, mẹ tôi phụ trách công tác quản lý Học viện Anh Tài Sơn
Đông, công việc vô cùng vất vả, khiến tôi ở xa cũng rất lo lắng. Thực ra,
tôi cảm nhận được một cách sâu sắc rằng, khi mẹ bước vào bóng mát
của hàng cây trong sân trường, điều mà mẹ cảm nhận được không chỉ là
niềm vui và những gì đã đạt được, mà quan trọng hơn là trách nhiệm
cao cả đối với tương lai của mỗi học trò trong ngôi trường dân lập đông
đúc học sinh này.
Tôi nghĩ, cái gọi là “phương pháp dạy con” của cha mẹ có lẽ không
phải là sự uốn nắn những lỗi sai hay truyền dạy kiến thức, mà là sự rèn
giũa, bồi dưỡng hành vi, phẩm chất đạo đức thông qua lời ăn tiếng nói,
hành vi cử chỉ của chính cha mẹ trong cuộc sống thường ngày. Ngoái
đầu nhìn lại những gì cha mẹ đã làm cho mình, một đứa trẻ mới cảm
nhận được sự công phu và trường kỳ, mới thấu hiểu rằng mọi thứ thật
đáng quý và thầm lặng biết bao.
Vài lời bày tỏ, khó có thể diễn đạt hết những suy nghĩ trong lòng.
Hạ Dương
River Cam, nhân dịp trường Đại học Cambridge kỷ niệm 800 năm
thành lập.

4

Lời tựa 1
Đã sáu năm trôi qua kể từ ngày cuốn sách Mẹ luôn đồng hành cùng
con được xuất bản lần đầu tiên. Sáu năm, thời gian trôi như nước chảy,
cuộc sống cũng đã có rất nhiều đổi thay. Con trai đã lấy được bằng tiến
sĩ; còn bản thân cũng đã quá niên trạc ngoại ngũ tuần - tuổi “tri thiên
mệnh”, sau mười năm lập nghiệp, tôi đã hiểu sâu hơn, nhận thức mới
hơn về cuộc sống, về bản chất của giáo dục. Với sự quan tâm và khích lệ
lẫn nhau, tôi và con trai vẫn tiếp tục vững bước trên con đường của
riêng mình, vẫn không ngừng trưởng thành hơn về tâm hồn và lý trí.
Sau khi ra mắt độc giả, Mẹ luôn đồng hành cùng con đã nhận được
sự ủng hộ của rất nhiều bậc phụ huynh. Có phóng viên từng hỏi tôi rằng,
điểm hấp dẫn nhất của cuốn sách này là gì? Tôi liền đáp, thực ra, đây là
cuốn sách viết về quá trình giáo dục tố chất cho con trẻ được tôi áp dụng
trong thực tiễn. Với tư cách là một người mẹ, thông qua quá trình học
tập, nghiên cứu không ngừng, tôi đã đưa lý thuyết khoa học về hoạt
động giáo dục trong gia đình. Tôi đã dùng tình yêu và sự nỗ lực của một
người mẹ bình thường, để bản thân và con trai mình có những bước tiến
xa hơn, vững chắc hơn trong cuộc sống. Tôi đã dùng sự kiên trì của một
người làm công tác giáo dục, từ yêu một người đến yêu vạn người, để
thực hiện ước mơ trồng người của mình. Có thể coi đây là cuốn nhật ký
ghi lại sự trưởng thành của tôi và con trai.
Tuy nhiên, “mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh”, mỗi đứa trẻ mỗi cá
tính, cùng với sự thay đổi của thời gian, sự khác biệt về bối cảnh xã hội
và các nền văn hóa, nên phương pháp thích hợp với con trai tôi chưa
chắc đã thích hợp với những đứa trẻ khác. Tuy nhiên, tôi tin rằng, tình
yêu và tự do mãi mãi là món quà tuyệt vời nhất mà cha mẹ dành cho
con trẻ theo phương châm giáo dục khoa học!
Trong cuốn sách Mẹ luôn đồng hành cùng con, qua quá trình sự
trưởng thành của con trai, tôi chủ yếu chia sẻ với độc giả những quan
điểm giáo dục, học tập mà tôi cảm thấy vô cùng tâm đắc. Rất mong
những thứ mà độc giả tìm thấy là sự thay đổi trong quan niệm và tư duy
giáo dục chứ không chỉ là sự bắt chước các kỹ năng dạy con. Khi lên kế
hoạch xuất bản và biên tập cuốn sách này, con trai tôi đã lớn khôn, tôi
cũng vô cùng bận rộn với công việc của mình. Hơn hai mươi năm đã
trôi qua, rất nhiều tình tiết đã bị lãng quên, xóa bỏ, ký ức đã nhường
chỗ cho công việc bận rộn, do đó, trong sách khó tránh khỏi những điều
đáng tiếc. Lần này, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Bắc Kinh tái bản

5

cuốn Mẹ luôn đồng hành cùng con, đồng thời xuất bản cuốn Đồng
hành cùng con 2 – Nhịp điệu trưởng thành (Giải đáp những câu hỏi
của độc giả)(1), đây coi như một sự bù đắp và cũng là một sự giải thích
tường tận hơn, sâu hơn cho những điều tôi đã viết.
Khi còn là một bà mẹ trẻ, tôi cũng đã đọc rất nhiều sách giáo dục và
sách tâm lý, đã biến những phương châm giáo dục khoa học thành
phương thức tư duy, tố chất của một người làm mẹ, và chúng đã thay đổi
cuộc đời của tôi và con trai tôi. Hy vọng hai cuốn sách này sẽ giúp ích
cho nhiều bà mẹ, để họ có thể thấu hiểu thế giới của con trẻ bằng cả trái
tim, để có thể cùng con yêu đồng hành và khôn lớn.
Dương Văn
Xuân 2013

6

Lời tựa 2
Thế nào là tình mẫu tử?
Cả đời tôi chỉ làm một nghề, đó là “giáo dục”. Đôi lúc, tôi vẫn tự hỏi
rằng, phải chăng tôi đã mắc bệnh nghề nghiệp? Hay tôi thích “làm thầy
thiên hạ”? Vì mỗi khi tiếp xúc với bạn bè và người thân trong gia đình,
vấn đề mà tôi hay đề cập nhất là nuôi dạy con. Hoặc khi vô tình nhìn
thấy một người bạn nào đó – dù là bạn cũ hay bạn mới – có quan niệm
hoặc áp dụng phương pháp mà tôi cho là không đúng đắn để dạy dỗ con
trẻ, tôi đều kín đáo kéo họ ra riêng một góc và nói với họ phương pháp
giáo dục mà tôi cho là phù hợp hơn.
Năm 2003, khi Hạ Dương thi đỗ Trinity College thuộc trường Đại
học Cambridge, một nhà xuất bản ngỏ ý muốn xuất bản cuốn sách với
cái tên Hạ Dương - Cậu bé Cambridge, Hạ Dương đã lựa lời từ chối.
Con nói: “Đây chỉ là điểm khởi đầu của cuộc đời con, có gì đáng để viết
đâu”.
Tôi hiểu, con không thích phô trương mọi thứ. Nhưng ngày càng có
nhiều bạn bè tìm đến tôi để thảo luận về các vấn đề nuôi dạy con. Chính
vì vậy, sau khi chị Lộc Tuyết mời tôi đến chương trình của chị để trao
đổi phương pháp nuôi dạy con, sau khi được sự đồng ý của Hạ Dương,
tôi đã mở chuyên mục Dương Văn nuôi dạy con kéo dài suốt một năm ở
Đài Phát thanh Nhân dân Sơn Đông.
Không ngờ, chương trình đã được thính giả đón nghe rất nhiệt tình.
Nhiều thính giả còn gửi thư, gọi điện xin tư vấn và xin tài liệu, chúng tôi
liền chỉnh lý thành cuốn sách Dương Văn nuôi dạy con và phát hành
công khai. Sau đó báo Phụ nữ Trung Quốc và Sơn Đông buổi tối cũng
đã đăng tải một phần nội dung của cuốn sách và nhận được sự phản hồi
tích cực của độc giả. Nhiều phụ huynh trong và ngoài tỉnh gọi điện thoại
đến tòa soạn và Học viện Anh Tài của chúng tôi xin tư vấn, do đó, chúng
tôi lại thiết lập đường dây nóng để tư vấn trực tiếp về vấn đề nuôi dạy
con, trong hai năm đã nhận được không biết bao nhiêu cuộc điện
thoại…
Nhờ hàng nghìn cuộc điện thoại đó mà tôi nhận ra rằng: Trên danh
nghĩa tình yêu, có bao nhiêu tâm hồn trẻ thơ bị giam cầm?
Một cậu bé 5 tuổi bị mẹ mắng: “Suốt ngày chỉ mải chơi, chẳng bao
giờ chịu học hành”.

7

Một cô bé 16 tuổi, bị mẹ đọc trộm nhật ký, bị mẹ theo dõi mọi hành
vi, cuối cùng bỏ nhà ra đi.
Một người mẹ đã từng khóc và nói với tôi rằng: “Vì con mà em đã
phải bỏ cả việc, dồn hết thời gian cho con, nhưng tại sao em luôn hết
lòng vì con mà con em vẫn không chịu nghe lời?”.
Một cậu bé 20 tuổi nói với tôi qua điện thoại rằng: “Từ nhỏ đến lớn
mẹ cháu không bao giờ cho cháu được tự do, ngay cả chuyên ngành
cháu học cũng là do mẹ chọn, nhưng cháu không hề thích…”.
Một cậu bé 8 tuổi, sau khi cùng mẹ nghe xong buổi báo cáo của tôi
liền nhắc đi nhắc lại với người mẹ rằng: “Mẹ nhớ chưa? Cô Dương Văn
nói 'chơi cũng là học' đấy nhé”.
Một nhân viên trẻ của Học viện Anh Tài chúng tôi, sau khi đọc Mười
điều cấm kỵ trong quá trình nuôi dạy con của tôi đã lắc đầu, thở dài,
nói: “Trong mười điều cấm kỵ này, khi em còn nhỏ, mẹ em đều đã
phạm hết, mặc dù em biết mẹ rất thương em”.
…
Vậy con trẻ đang khát khao phương pháp giáo dục gia đình như thế
nào?
Đây là chủ đề mỗi người có một quan điểm riêng, đòi hỏi chúng ta
phải dùng tình yêu khoa học, vô tư, đặt mình vào cương vị của trẻ để suy
nghĩ. Trong quá trình trưởng thành của Hạ Dương, có những bài học, có
những điều nuối tiếc, cũng có điều khiến tôi phải tự cảm nhận bằng cả
trái tim, rốt cuộc sự “giáo dục” mà con trẻ cần nhất là gì? Tôi nghĩ, mục
đích của giáo dục là đào tạo một con người có sức khỏe, có tâm lý lành
mạnh và có khả năng thích nghi tốt với xã hội. Quá trình giáo dục là
thúc đẩy sự trưởng thành về tinh thần của con trẻ một cách vui vẻ, là âm
thầm dẫn dắt con vào kho tàng văn hóa tinh thần của nhân loại, để con
trở thành công dân có tinh thần sáng tạo, có khả năng tư duy độc lập và
phát triển toàn diện.
Tình mẹ là tình cảm ấm áp, là trí tuệ, là trách nhiệm; là sự kế thừa
những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, là sự đổi mới quan niệm giáo
dục hội nhập với quốc tế; là cùng con trưởng thành, là tấm gương sáng
để con noi theo.
Tôi yêu con trai mình, nhưng tôi không chỉ mong được hy sinh cho
con, mà còn mong được trưởng thành cùng con; tôi yêu con trai mình,
nhưng tôi không muốn chỉ là ngọn nến soi sáng đường con đi, mà còn
muốn ngọn nến của cuộc đời mình trở nên rực rỡ, tươi sáng.

8

Thế gian này không có hai chiếc lá giống nhau hoàn toàn, mỗi đứa
trẻ đều có một cá tính riêng, phương pháp nuôi dạy Hạ Dương cũng
chưa chắc đã phù hợp với những đứa trẻ khác; nhưng tôi muốn chia sẻ
với bạn đọc những điều mình tâm đắc được tích lũy trong hai mươi năm
qua.
Hy vọng cuốn sách này sẽ nhận được sự đồng cảm của đông đảo quí
vị, để chúng ta trở thành những bậc phụ huynh biết cách yêu con, cùng
chia sẻ kinh nghiệm để cùng tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong
quá trình nuôi dạy con, giúp con rắn rỏi trưởng thành.
Hãy dùng tình yêu ấm áp, khoa học hơn để đồng hành cùng con
bước qua năm tháng.
Dương Văn
Xuân 2007

9

Chương 1
Ký ức
Đây là trường tiểu học của con trai. Cổng trường khép chặt, học
sinh đang trong giờ nghỉ trưa. Dường như tôi lại nhìn thấy một cậu bé
6 tuổi, đi một mạch vào lớp mà không biết rằng mẹ đang đứng ngoài
cổng trường trân trân nhìn theo bóng con mà nước mắt lưng tròng…
Đó là cảnh tượng của 17 năm về trước, Hạ Dương chuẩn bị phải chia
tay tôi khi tôi sang Anh học. Rất nhiều năm sau, tôi mới hiểu tại sao
lúc đó con trai không ngoảnh đầu nhìn mẹ…

N

gày 25 tháng 12 năm 2006, một ngày nắng vàng rực rỡ. Xe ô tô
chạy bon bon trên đường cao tốc 104 từ Bắc Kinh về Tế Nam…

Đây không phải là lần đầu tôi đến Bắc Kinh nhận bằng khen
cá nhân. Nhưng lần này, tôi không thấy vui mừng hay xúc động, mà
thậm chí còn thấy chút gì đó hoang mang. Tôi cảm thấy, phần thưởng
này không phải chỉ thuộc về riêng tôi. Bất giác, tôi lại nhớ đến con trai
Hạ Dương đang ở London xa xôi, thậm chí tôi còn nghĩ: “Liệu niềm
vinh dự mà tôi được nhận có gây sức ép về tinh thần cho con hay
không?”. Từ trước tới giờ, tôi luôn tạo cho con một không gian phát
triển tự do, một tình yêu bao la, tôi không bao giờ để con chịu tổn
thương vì mình..
Di động chợt đổ chuông, Hạ Dương gọi về. Giữa chúng tôi dường như
có một mối thần giao cách cảm: Rất nhiều lần, khi tôi đang nghĩ đến
con, là con gọi điện về. Con chúc mừng tôi qua điện thoại. Có thể nhận
thấy, Hạ Dương cũng rất vui mừng.
Mắt tôi cay cay. Đây là con trai tôi, cậu bé 22 tuổi đã làm thay đổi
cuộc đời tôi, cùng tôi trưởng thành!
Tôi nhớ lại mùa hè năm nay, sau khi tốt nghiệp chuyên ngành sinh
học của Trinity College thuộc trường Đại học Cambridge, Hạ Dương đưa
cho vợ chồng tôi hai tờ thông báo: Một là giấy gọi nhập học tiến sĩ của
phòng thí nghiệm sinh vật hàng đầu thế giới trực thuộc trường Đại học
Cambridge, kèm theo đó là suất học bổng toàn phần Dorothy Hodgkin
mỗi năm chỉ có chưa đầy mười suất của trường; một là giấy thông báo
tuyển dụng với mức lương hậu hĩnh của một ngân hàng đầu tư xuyên
quốc gia nổi tiếng của Mỹ có chi nhánh ở Hồng Kông.
Giây phút ấy, tôi nhìn con trai, trong lòng khó giấu nổi niềm vui và

10

tự hào.
Con trai đã khôn lớn, nên chúng tôi để con tự lựa chọn. Cũng như từ
nhỏ đến lớn, chúng tôi luôn tôn trọng sự lựa chọn của con.
Con quyết định đi học tiến sĩ trước. Sự say mê, ngưỡng mộ đối với
khoa học khiến con luôn mơ ước được học tập và nghiên cứu ở phòng
thí nghiệm đã đào tạo ra mười bốn chủ nhân giải Nobel. Đây chính là
phòng thí nghiệm năm xưa đã phát hiện ra cấu trúc chuỗi xoắn kép
DNA, đặt nền móng cho ngành sinh học phân tử hiện đại và ngành
khoa học sự sống, có vị thế độc nhất vô nhị trên toàn thế giới. Hạ Dương
đi theo chuyên ngành sinh học thần kinh – lĩnh vực mà con cho là có
tương lai nhất, còn nhiều vấn đề phải nghiên cứu nhất và có ý nghĩa
quan trọng với đất nước nhất, nghiên cứu vai trò của mạng lưới nơ-ron
thần kinh tại lớp vỏ đại não đối với sự tính toán, xử lý và dẫn truyền
thông tin. Con muốn thực hiện ước mơ khám phá khoa học của mình,
đồng thời cũng muốn gây dựng nguồn dự trữ dồi dào hơn, vững chắc
hơn cho cuộc đời.
Xe tiếp tục chạy trên đồng bằng Hoa Bắc rộng bao la.
Tôi nói với tài xế: “Em dừng xe một lát nhé”. Tài xế hiểu ý gật đầu.
Đã làm việc cùng nhau 8 năm, cậu ấy biết nơi này có vai trò quan trọng
như thế nào đối với cuộc đời tôi. Trước đây, mỗi lần từ Bắc Kinh trở về
Tế Nam, tôi thường dừng chân ở đây một lát.
Mảnh đất Đức Châu này nằm ở hạ hưu sông Hoàng Hà, một thành
phố phía Tây Bắc tỉnh Sơn Đông. Mỗi lần đi qua đây, lòng tôi luôn trào
dâng một tình cảm đặc biệt. Lúc này, nhìn thành phố in đầy dấu chân
kỷ niệm của cuộc đời mình, đột nhiên tôi chỉ muốn được ôm trọn nó.
Mặc dù đã nhiều năm xa cách, nhưng tôi không cảm thấy xa lạ trước
thành phố này.
Đây là sân trường Trung học phổ thông Nhất Trung Đức Châu. Các
dãy nhà cấp bốn đã được thay bằng nhà cao tầng, cây cối xanh tươi. Tôi
như nhìn thấy sân bóng của 30 năm về trước, một cô bé tóc tết đuôi
sam, kiên nhẫn tập luyện trên xà lệch… Đó là tôi của những năm 13
tuổi, hai bàn tay đã tróc da, nhưng vẫn kiên trì luyện tập. Chính trong
giây phút ấy, lần đầu tiên tôi phát hiện ra mình dẻo dai và nghị lực như
thế nào…
Đây là khu tập thể mà chúng tôi đã từng sống. Tôi như được trở về
với buổi sáng đẹp trời hôm đó, chồng mặt mày hớn hở đưa tôi và con
trai vừa mới chào đời từ bệnh viện về nhà. “Lúc đó, anh ấy có biết mình
đang đưa người mẹ kiệt xuất của Trung Quốc và tiến sĩ Cambridge về

11

nhà đâu!”. Câu nói của người bạn khiến chúng tôi đều cười ồ lên. Khu
nhà này chứa đầy những ký ức về một tổ ấm mới được xây dựng, mặc dù
không giàu có nhưng ngập tràn hạnh phúc…
Rạp chiếu trước kia từng rất hoành tráng, giờ đã lọt thỏm giữa những
công trình kiến trúc khang trang hơn, đây từng là điểm đến thường
xuyên của chúng tôi khi con trai còn nhỏ. Tôi lại như được nhìn thấy
cảnh chồng tôi đèo hai mẹ con bằng xe đạp, vừa đi vừa hát ngân nga.
Chính từ lúc đó, chúng tôi đã bắt đầu phương pháp giáo dục tùy cơ ứng
biến đối với con trai…
Đây là trường tiểu học của con trai. Cổng trường khép chặt, học sinh
đang trong giờ nghỉ trưa. Dường như tôi lại nhìn thấy một cậu bé 6 tuổi,
đi một mạch vào lớp mà không hề biết rằng mẹ đang đứng ngoài cổng
trường trân trân nhìn theo bóng con mà nước mắt lưng tròng… Đó là
cảnh tượng của 17 năm về trước, Hạ Dương chuẩn bị phải chia tay tôi vì
tôi sang Anh học. Rất nhiều năm sau, tôi mới hiểu tại sao lúc đó con trai
không ngoảnh đầu nhìn mẹ…
Đây là Cung thiếu nhi, vẫn nhộn nhịp trẻ em ra ra vào vào. Tôi như
lại được quay trở về buổi tối mùa hè của 22 năm về trước. Chính tại nơi
này, tôi đã dán tờ quảng cáo tuyển sinh tiếng Anh dành cho thiếu nhi
đầu tiên. Kể từ giây phút ấy, tôi đã bị một giấc mơ mang tên giáo dục dắt
lối.
Đây là khởi điểm của tôi và con trai, dù ở chân trời góc bể, những
con sóng nhỏ của những năm tháng đó vẫn xô vào miền ký ức và vọng
lại những thanh âm rì rào trong tôi.

Con trai đã thay đổi cuộc đời tôi
Tôi phát hiện ra rằng, không chỉ Hạ Dương mà cả con của bạn bè
tôi đều rất hứng thú với phương pháp dạy tiếng Anh của tôi. Tôi đã tìm
ra được thế mạnh của mình – tiếng Anh và giáo dục trẻ em. Thế là
trong đầu tôi đã nảy ra một suy nghĩ: Nghiên cứu phương pháp học
tiếng Anh hiệu quả cho trẻ em Trung Quốc.
Người có ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc đời tôi chính là con trai tôi
– Hạ Dương. Sự chào đời của con đã làm thay đổi lịch sử cuộc đời tôi,
làm thay đổi chặng đường đời tôi đi.
Hơn 20 năm đã trôi qua, tôi còn nhớ như in buổi sáng mùa thu ấy.
Ngoài cửa sổ, lá cây đã ngả vàng, tôi yếu ớt nằm trên giường dành cho
sản phụ. Em bé được quấn gọn trong chăn, nằm yên trên chiếc giường

12

nhỏ xinh bên cạnh, không khóc lóc, không đòi hỏi. Tôi bị cận thị, lúc đó
không đeo kính, dù đã cố gắng nhưng tôi vẫn không thể nhìn rõ khuôn
mặt bé xíu đó. Một cảm giác lo lắng chợt trào dâng trong lòng: Bé làm
sao vậy nhỉ? Tại sao không khóc, cũng không thấy ngọ nguậy? Giây
phút ấy, tôi cảm nhận được rằng, mình sẽ không bao giờ hết lo toan
trước sinh mệnh bé bỏng này; trách nhiệm với tình yêu bé nhỏ này sẽ
theo tôi suốt đời.
Mỗi chúng ta đều có ước mơ trong cuộc đời. Kể từ khi có con trai,
trong lòng tôi luôn ấp ủ hai ước mơ: Một là giá trị nhân sinh và lý tưởng
của cá nhân tôi, hai là sự trưởng thành của con và hạnh phúc của người
thân trong gia đình.
Chính từ buổi sáng mùa thu năm ấy, tôi lại có thêm một động lực
trên con đường theo đuổi ước mơ, đó là sức mạnh của tình mẫu tử.
Trong trường đại học, tôi học ngành sư phạm tiếng Anh, cũng đã
từng học giáo dục học, tâm lý học. Trước và sau khi con trai chào đời,
tôi lại đọc và nghiên cứu khoảng bốn mươi đến năm mươi cuốn sách về
giáo dục trẻ em.
Khi đi học tại Anh, tôi thường xuyên tiếp xúc với các bạn nhỏ người
nước ngoài để cố gắng tìm ra phương pháp dạy tiếng Anh tốt nhất cho
trẻ.
Tôi ý thức được rằng, tiếng Anh đóng vai trò vô cùng quan trọng đối
với tương lai của con, chính vì vậy, tại thời điểm đó, tôi đã cố gắng mua
rất nhiều giáo trình dạy tiếng Anh dành cho trẻ em. Tuy nhiên, tôi nhận
thấy, hầu hết những giáo trình này đều rất khô khan. Vậy là tôi liền bắt
tay vào làm một số giáo cụ thú vị như cắt hộp giấy thành đồng hồ, lấy
hộp diêm làm ô tô, làm ngôi nhà, dạy con trai học tiếng Anh bằng
những hình ảnh trực quan, sinh động đó.
Tôi phát hiện ra rằng, không chỉ Hạ Dương mà cả con của bạn bè tôi
đều rất hứng thú với phương pháp dạy tiếng Anh của tôi. Tôi đã tìm ra
được thế mạnh của mình – tiếng Anh và giáo dục trẻ em. Thế là trong
đầu tôi đã nảy ra một suy nghĩ: Nghiên cứu phương pháp học tiếng Anh
hiệu quả cho trẻ em Trung Quốc.
Tôi đã dán tấm áp phích quảng cáo dạy tiếng Anh dành cho trẻ em
đầu tiên ở Cung thiếu nhi, in màu cuốn giáo trình dạy đầu tiên, ghi cuộn
băng đầu tiên của mình. Tối nào tôi cũng có mặt đúng giờ trong lớp học
dạy tiếng Anh ở Cung thiếu nhi. Tôi còn liên hệ với một trường mầm
non và đi dạy tiếng Anh cho các bé. Từ nhà tôi đến đó mất bốn mươi
phút đạp xe, thù lao cho mỗi buổi dạy là hai tệ. Chồng tôi đã trêu tôi
rằng: “Dương à, anh nghĩ em đừng đi dạy nữa. Mỗi ngày anh để hai tệ ở

13

đó, em đạp xe đến đó rồi nhặt về, coi như tập thể dục”. Ngoài miệng thì
trêu như vậy, nhưng thực ra chồng tôi rất ủng hộ tôi.
Chồng tôi hiểu, tôi đã theo đuổi mục tiêu gì thì nhất định sẽ theo tới
cùng. Đến tận bây giờ, tôi vẫn cho rằng, trong quá trình làm việc, gặp
khó khăn là điều hết sức bình thường, việc bạn khắc phục được bao
nhiêu khó khăn tỷ lệ thuận với sự thành công của bạn.
Cứ như thế, tôi đã bước những bước đầu tiên trong quá trình tìm tòi
phương pháp dạy tiếng Anh cho trẻ em.
Khi Hạ Dương 6 tuổi, tôi có cơ hội sang trường Đại học Nottingham
của Anh học tập, tôi đã chọn Phương pháp giảng dạy tiếng Anh cho trẻ
em để nghiên cứu. Tính đến thời điểm ấy, tôi đã dạy tiếng Anh cho con
trai và các trẻ em khác được mấy năm, tôi quyết tâm tìm tòi và nỗ lực để
con trai tôi cũng như hàng triệu trẻ em Trung Quốc khác được học tiếng
Anh – ngôn ngữ quốc tế - một cách hiệu quả hơn, dễ dàng hơn.
Tôi ở trọ nhà của một bà mẹ đơn thân có hai đứa con. Nhiệm vụ của
tôi là đưa đón hai bé đi học. Tôi đã coi nhiệm vụ này là cơ hội vàng để
quan sát cuộc sống bên ngoài và trường học của trẻ em Anh.
Ở Anh, sách mới rất đắt, mua một cuốn phải mất từ mười mấy đến
vài chục bảng. Lúc đó, lương của tôi chỉ có hơn 200 tệ, cả tháng lương
mới mua nổi một quyển sách. Trong khi đó, thị trường sách cũ ở Anh lại
rất phát triển, 1 bảng có thể mua cả chồng sách cũ. Tôi thường tự làm
sandwich, mang thêm chai nước lọc và ra chợ sách cũ để “đãi cát tìm
vàng”.
Khi về nước, tôi không mua quà gì nhiều cho con trai và người thân
trong gia đình mà mang về tám thùng sách lớn chuyên về dạy tiếng Anh
cho trẻ em. Đó là những cuốn sách mà tôi đã dày công lựa chọn giữa
hàng nghìn cuốn sách cũ. Khi cùng con trai đến cảng Thiên Tân để lấy
hành lý gửi theo đường biển, chồng tôi đã vô cùng sửng sốt: Không hiểu
một người phụ nữ nhỏ bé như tôi đã chuyển tám thùng sách khổng lồ
này lên tàu như thế nào? Nói thực, bây giờ nhìn lại đống sách nặng trịch
trong tám thùng sách đó, ngay cả bản thân tôi cũng không biết ngày ấy
mình lấy đâu ra nhiều sức như vậy để mang hết chúng về nhà.
Hoàn thành khóa học ở Anh với thành tích xuất sắc, tôi đã giành
được học bổng của Hiệp hội Văn hóa Anh và là đại diện duy nhất của
Trung Quốc tham gia Hội thảo Giáo dục tiếng Anh thiếu nhi quốc tế, trở
thành hội viên Trung Quốc đầu tiên của Hiệp hội Giáo viên quốc tế
giảng dạy tiếng Anh cho trẻ em.
Hiện tại, bộ sách tiếng Anh trẻ em do tôi biên soạn đã được phát

14

hành với số lượng hàng triệu bản, được sử dụng ở hàng trăm trường
mầm non trên toàn quốc trong mười năm qua. Cuốn sách Phương pháp
giảng dạy tiếng Anh cho trẻ em của tôi trở thành công trình nghiên cứu
đầu tiên về phương pháp giảng dạy tiếng Anh cho thiếu nhi ở Trung
Quốc. Môn học Phương pháp giảng dạy tiếng Anh cho trẻ em mà tôi phụ
trách được Bộ giáo dục Trung Quốc đưa vào danh sách môn học đặc biệt
của quốc gia, tôi rất vinh hạnh khi được bình chọn là Nhà giáo nhân
dân. Chuyên ngành đào tạo giáo viên dạy tiếng Anh cho trẻ em do tôi
sáng lập đã trở thành chuyên ngành nổi bật trong số hơn 60 chuyên
ngành của Học viện Anh Tài thuộc tỉnh Sơn Đông. Với quy mô hơn
2.800 học viên là giáo viên theo học, Học viện Anh Tài đã trở thành
một trong những cơ sở có quy mô lớn nhất cả nước chuyên đào tạo giáo
viên giảng dạy tiếng Anh cho trẻ em.
Trong quá trình nuôi dạy Hạ Dương, tôi không ngừng học tập và đúc
kết những kinh nghiệm giáo dục của mình, rồi vận dụng những kinh
nghiệm này vào hoạt động giáo dục thực tế trong ngôi trường mà chúng
tôi xây dựng.
Điều khiến tôi cảm thấy hạnh phúc là, trong quá trình theo đuổi ước
mơ, không chỉ có tôi là người được trưởng thành. Con trai tôi và người
bạn đời cùng theo đuổi ước mơ với tôi suốt hai mươi hai năm cũng đã
tìm kiếm và gặt hái được những thành công nhất định của riêng họ.
Hai mươi hai năm qua, từ một hài nhi bé bỏng khóc oe oe, Hạ
Dương đã trở thành tiến sĩ của trường Đại học Cambridge danh tiếng,
trở thành một chàng trai biết yêu thương, có trách nhiệm và tinh thần
nghiên cứu khoa học. Từ một cô công nhân dệt may, tôi đã trở thành
tiến sĩ, giáo sư, người sáng lập ra học viện dân lập với hơn 20.000 sinh
viên. Người bạn đời của tôi cũng trở thành giáo sư với nhiều cống hiến
lớn trong lĩnh vực giáo dục cho tỉnh Sơn Đông.
Cuộc sống có ước mơ, mới có sự theo đuổi không mệt mỏi; có sự theo
đuổi không mệt mỏi, cuộc sống mới xuất hiện những điều bất ngờ…

Cô gái tập thể dục dụng cụ
Hoạt động “giáo dục tố chất” mà tôi đề cao chính là những phẩm
chất hữu ích được tích lũy sau khi trải qua quá trình làm một công việc
nào đó. Ngoài lời răn dạy của mẹ khi tôi còn nhỏ “chí cao hướng lớn,
lối đi ngay dưới chân mình”, sức khỏe và tâm lý cũng được rèn luyện
trong quá trình luyện tập thể thao.

15

Một buổi tối của 30 năm về trước, một cô bé 12 tuổi ở nhờ trong nhà
của một hộ nông dân. Chuột làm loạn lục cục, lích rích suốt đêm, nỗi sợ
hãi trong đêm đen trước ngôi nhà xa lạ đó khiến cô bé ngồi thu mình
trong góc tường, cả đêm không chớp mắt.
Đó là cảnh tôi đi học xa nhà.
Năm ấy, để tôi có cơ hội học hành tốt hơn, cha mẹ đã đưa tôi đến
trường Nhất Trung Đức Châu ...