Day la dau de

CẨM NANG

GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP,
YÊU CẦU DÂN SỰ

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN
Chủ tịch Hội đồng
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương
TRẦN THANH LÂM
Phó Chủ tịch Hội đồng
Giám đốc - Tổng Biên tập
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
PHẠM MINH TUẤN
Thành viên
NGUYỄN HO I ANH
PHẠM THỊ THINH
NGUYỄN ĐỨC T I
TỐNG VĂN THANH

2

TS. TRẦN ANH TUẤN
ĐẶNG THỊ MỸ HẠNH

CẨM NANG
GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP,
YÊU CẦU DÂN SỰ

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

4

LỜI NH

XUẤT BẢN

Các quan hệ pháp luật dân sự như quan hệ về
nhân thân và tài sản trong quan hệ dân sự, hôn
nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động
là những quan hệ phổ biến trong đời sống và hoạt
động của các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp...
trong xã hội. Chính vì vậy, các mâu thuẫn, bất đồng
hoặc vi phạm trong các quan hệ pháp luật này cũng
thường gặp trên thực tiễn. Khi các mâu thuẫn, bất
đồng hoặc vi phạm này không thể giải quyết bằng
phương pháp thỏa thuận giữa các bên thì một bên
hoặc các bên có thể gửi tranh chấp hoặc yêu cầu lên
Tòa án nhân dân để giải quyết.
Cuốn sách Cẩm nang giải quyết các tranh
chấp, yêu cầu dân sự gồm 66 câu hỏi được chia
thành hai phần: Phần I: Những vấn đề chung và
Phần II: Một số vụ việc dân sự thường gặp, trong
đó, các câu hỏi được phân chia thành các mục tương
ứng với từng loại quan hệ pháp luật dân sự riêng
biệt như: hôn nhân gia đình, bồi thường thiệt hại
5

ngoài hợp đồng, thừa kế, tranh chấp đất đai, tranh
chấp trong kinh doanh thương mại, vụ án lao động.
Nội dung cuốn sách được trình bày dưới hình
thức hỏi và trả lời, vừa cung cấp cho bạn đọc kiến
thức pháp luật về vấn đề được đề cập, vừa có ví dụ
các tình huống cụ thể, thường gặp trong thực tiễn
và cách giải quyết theo quy định pháp luật đối với
những tình huống này. Cuốn sách là tài liệu hữu
ích đối với những cán bộ hoạt động trong lĩnh vực
tư pháp ở cấp cơ sở, là cẩm nang để nghiên cứu và
áp dụng vào thực tiễn các quy định pháp luật trong
giải quyết các tranh chấp, yêu cầu dân sự.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc!
Tháng 12 năm 2022
NH XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

6

Phần I
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
Câu hỏi 1: Những tranh chấp về dân sự nào
thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án?
Trả lời:
Những tranh chấp về dân sự thuộc thẩm quyền
giải quyết của Tòa án được quy định tại Điều 26 Bộ
luật Tố tụng dân sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung
năm 2019, 20201 bao gồm:
- Tranh chấp về quốc tịch Việt Nam giữa cá
nhân với cá nhân: bao gồm các tranh chấp về xác
nhận quốc tịch cho con đẻ, con nuôi...
- Tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân
sự: là sự mâu thuẫn, bất đồng ý kiến giữa các bên
tham gia giao dịch, quan hệ hợp đồng; liên quan
đến việc thực hiện (hoặc không thực hiện) các
quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng, giao dịch dân sự.
Ngoài ra Tòa án cũng có thẩm quyền giải quyết các

___________
1. Sau đây viết tắt là Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
(BT).

7

tranh chấp phát sinh từ các biện pháp bảo đảm
thực hiện nghĩa vụ dân sự như cầm cố, thế chấp,
đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lãnh, phạt vi phạm.
- Tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền
khác đối với tài sản. Tranh chấp về quyền sở hữu
tài sản bao gồm tranh chấp các quyền về chiếm
hữu, sử dụng, định đoạt hoặc tranh chấp về bồi
thường thiệt hại với tài sản; Tranh chấp về các
quyền khác đối với tài sản bao gồm: tranh chấp về
quyền hưởng dụng, quyền đối với bất động sản liền
kề, quyền bề mặt.
- Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển
giao công nghệ, trừ tranh chấp về quyền sở hữu trí
tuệ, chuyển giao công nghệ giữa cá nhân, tổ chức
với nhau và đều có mục đích lợi nhuận.
Khác với tranh chấp về quyền sở hữu đối với tài
sản là động sản và bất động sản, các tranh chấp về
quyền sở hữu trí tuệ thuộc thẩm quyền dân sự của
Tòa án bao gồm tranh chấp về quyền tác giả, quyền
liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công
nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
- Tranh chấp về thừa kế tài sản: bao gồm yêu
cầu Tòa án buộc người thừa kế thực hiện nghĩa vụ
về tài sản do người chết để lại, thanh toán các
khoản chi từ tài sản do người chết để lại, thanh
toán các khoản chi từ di sản thừa kế. Xác nhận
quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế
của người khác và yêu cầu chia di sản thừa kế.
8

- Tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp
đồng: là tranh chấp xảy ra mà trước đó người bị
thiệt hại và người gây thiệt hại không có quan hệ
hợp đồng hoặc có quan hệ hợp đồng nhưng thiệt
hại xảy ra không có liên quan tới hợp đồng giữa
các bên.
- Tranh chấp về khai thác, sử dụng tài nguyên
nước, xả thải vào nguồn nước theo quy định của
Luật Tài nguyên nước năm 2012, sửa đổi, bổ sung
năm 2017, 2018, 2020.
- Tranh chấp đất đai theo quy định của pháp
luật về đất đai; tranh chấp về quyền sở hữu, quyền
sử dụng rừng phát sinh trước ngày 01/01/2019
theo quy định của Luật Bảo vệ và phát triển rừng
năm 2004. Theo đó, tranh chấp đất đai là tranh
chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất
giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai.
Tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng rừng
được quy định tại Điều 84 Luật Bảo vệ và phát
triển rừng năm 2004 gồm: Các tranh chấp về
quyền sử dụng rừng đối với các loại rừng, quyền
sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng do Tòa án
nhân dân giải quyết. Các tranh chấp về quyền sử
dụng đất có rừng, đất trồng rừng được áp dụng
theo quy định của pháp luật về đất đai. Các tranh
chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng rừng phát
sinh từ ngày 01/01/2019 theo quy định của Luật
Lâm nghiệp năm 2017.
9

- Tranh chấp liên quan đến hoạt động nghiệp vụ
báo chí theo quy định của pháp luật về báo chí: là
những tranh chấp liên quan đến hoạt động báo chí
mà pháp luật quy định thuộc thẩm quyền của Tòa
án như tranh chấp về việc không đăng bài cải
chính, những tin tức xúc phạm danh dự, nhân
phẩm công dân, bồi thường thiệt hại...
- Tranh chấp liên quan đến yêu cầu tuyên bố văn
bản công chứng vô hiệu.
- Tranh chấp liên quan đến tài sản bị cưỡng chế
để thi hành án theo quy định của pháp luật về thi
hành án dân sự.
- Tranh chấp về kết quả bán đấu giá tài sản,
thanh toán phí tổn đăng ký mua tài sản bán đấu
giá theo quy định của pháp luật về thi hành án
dân sự. Quy định tại Điều 102 Luật Thi hành án
dân sự năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2014,
2018, 2020, 2022.
- Các tranh chấp khác về dân sự, trừ trường hợp
thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức
khác theo quy định của pháp luật.
Câu hỏi 2: Những yêu cầu về dân sự nào
thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án?
Trả lời:
Những yêu cầu về dân sự thuộc thẩm quyền giải
quyết của Tòa án được quy định tại Điều 27 Bộ luật
Tố tụng dân sự năm 2015 bao gồm:
10

- Yêu cầu tuyên bố hoặc hủy bỏ quyết định tuyên
bố một người mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn
chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong
nhận thức, làm chủ hành vi.
- Yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt
tại nơi cư trú và quản lý tài sản của người đó.
- Yêu cầu tuyên bố hoặc hủy bỏ quyết định tuyên
bố một người mất tích.
- Yêu cầu tuyên bố hoặc hủy bỏ quyết định tuyên
bố một người là đã chết.
- Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt
Nam hoặc không công nhận bản án, quyết định về
dân sự, quyết định về tài sản trong bản án, quyết
định hình sự, hành chính của Tòa án nước ngoài
hoặc không công nhận bản án, quyết định về dân
sự, quyết định về tài sản trong bản án, quyết định
hình sự, hành chính của Tòa án nước ngoài không
có yêu cầu thi hành tại Việt Nam.
- Yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu.
- Yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành
ngoài Tòa án.
- Yêu cầu công nhận tài sản có trên lãnh thổ Việt
Nam là vô chủ, công nhận quyền sở hữu của người
đang quản lý đối với tài sản vô chủ trên lãnh thổ
Việt Nam theo quy định tại điểm đ khoản 2 Điều
470 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
- Yêu cầu xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng
tài sản, phân chia tài sản chung để thi hành án và
yêu cầu khác theo quy định của Luật Thi hành án
11

dân sự năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2014, 2018,
2020, 2022.
- Các yêu cầu khác về dân sự, trừ trường hợp
thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức
khác theo quy định của pháp luật.
Câu hỏi 3: Các tranh chấp về hôn nhân và
gia đình nào thuộc thẩm quyền giải quyết của
Tòa án dân sự?
Trả lời:
Các tranh chấp về hôn nhân và gia đình sau đây
thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án dân sự:
- Ly hôn, tranh chấp về nuôi con, chia tài sản
khi ly hôn;
- Tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng
trong thời kỳ hôn nhân;
- Tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con
sau khi ly hôn;
- Tranh chấp về xác định cha, mẹ cho con hoặc
xác định con cho cha, mẹ;
- Tranh chấp về cấp dưỡng;
- Tranh chấp về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ
sinh sản, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.
- Tranh chấp về nuôi con, chia tài sản của nam, nữ
chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng
ký kết hôn hoặc khi hủy kết hôn trái pháp luật.
- Các tranh chấp khác về hôn nhân và gia đình
mà pháp luật có quy định.
12

Câu hỏi 4: Các yêu cầu về hôn nhân và gia
đình nào thuộc thẩm quyền giải quyết của
Tòa án dân sự?
Trả lời:
Đặc trưng của yêu cầu về hôn nhân và gia đình
là các bên đương sự không tranh chấp về quyền và
nghĩa vụ mà chỉ yêu cầu Tòa án công nhận hoặc
không công nhận một sự kiện pháp lý nào đó về hôn
nhân và gia đình. Các yêu cầu về hôn nhân và gia
đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án được
quy định tại Điều 29 Bộ luật Tố tụng dân sự năm
2015, bao gồm:
- Yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật;
- Yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, nuôi con,
chia tài sản khi ly hôn;
- Yêu cầu công nhận sự thỏa thuận về thay đổi
người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn;
- Yêu cầu hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con
chưa thành niên hoặc quyền thăm nom con sau khi
ly hôn;
- Yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi;
- Yêu cầu liên quan đến việc mang thai hộ theo
quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình;
- Yêu cầu công nhận thỏa thuận chấm dứt hiệu
lực của việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn
nhân đã được thực hiện theo bản án, quyết định của
Tòa án;
13

- Yêu cầu tuyên bố vô hiệu thỏa thuận về chế độ
tài sản của vợ chồng theo quy định của pháp luật
hôn nhân và gia đình;
- Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam
bản án, quyết định về hôn nhân và gia đình của Tòa
án nước ngoài hoặc không công nhận bản án, quyết
định về hôn nhân và gia đình của Tòa án nước ngoài
mà không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam;
- Yêu cầu xác định cha, mẹ cho con hoặc con cho
cha, mẹ theo quy định của pháp luật về hôn nhân
và gia đình;
- Các yêu cầu khác về hôn nhân và gia đình mà
pháp luật có quy định.
Câu hỏi 5: Những tranh chấp kinh doanh
thương mại nào thuộc thẩm quyền giải quyết
của Tòa án?
Trả lời:
Những tranh chấp kinh doanh thương mại
thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án được quy
định tại Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
như sau:
- Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh
doanh thương mại giữa cá nhân, tổ chức có đăng
ký kinh doanh với nhau và đều có mục đích
lợi nhuận.
- Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển
giao công nghệ giữa cá nhân, tổ chức với nhau và
đều có mục đích lợi nhuận.
14

- Tranh chấp giữa người chưa phải là thành viên
công ty nhưng có giao dịch về chuyển nhượng phần
vốn góp với công ty, thành viên công ty.
- Tranh chấp giữa công ty với các thành viên
của công ty; tranh chấp giữa công ty với người
quản lý trong công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc
thành viên Hội đồng quản trị, giám đốc, tổng giám
đốc trong công ty cổ phần, giữa các thành viên của
công ty với nhau liên quan đến việc thành lập,
hoạt động, giải thể, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách,
bàn giao tài sản của công ty, chuyển đổi hình thức
tổ chức của công ty.
- Các tranh chấp khác về kinh doanh thương
mại, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền giải quyết
của cơ quan, tổ chức khác theo quy định của
pháp luật.
Câu hỏi 6: Những yêu cầu về kinh doanh
thương mại nào thuộc thẩm quyền giải quyết
của Tòa án?
Trả lời:
Những yêu cầu về kinh doanh thương mại
thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án được quy
định tại Điều 31 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
như sau:
- Yêu cầu hủy bỏ nghị quyết của Đại hội đồng cổ
đông, nghị quyết của Hội đồng thành viên theo quy
định của pháp luật về doanh nghiệp.
15

- Yêu cầu liên quan đến việc Trọng tài thương
mại Việt Nam giải quyết tranh chấp theo quy định
của pháp luật về Trọng tài thương mại.
- Yêu cầu bắt giữ tàu bay, tàu biển theo quy định
của pháp luật về hàng không dân dụng Việt Nam,
về hàng hải Việt Nam, trừ trường hợp bắt giữ tàu
bay, tàu biển để bảo đảm giải quyết vụ án.
- Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt
Nam hoặc không công nhận bản án, quyết định
kinh doanh thương mại của Tòa án nước ngoài hoặc
không công nhận bản án, quyết định kinh doanh
thương mại của Tòa án nước ngoài không có yêu
cầu thi hành tại Việt Nam.
- Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt
Nam phán quyết kinh doanh thương mại của Trọng
tài nước ngoài.
- Các yêu cầu khác về kinh doanh thương mại,
trừ trường hợp thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ
quan, tổ chức khác theo quy định của pháp luật.
Câu hỏi 7: Những tranh chấp về lao động
nào thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án?
Trả lời:
Những tranh chấp về lao động thuộc thẩm quyền
giải quyết của Tòa án được quy định tại Điều 32 Bộ luật
Tố tụng dân sự năm 2015 và các điều 187, 188, 189,
191, 192, 193 Bộ luật Lao động năm 2019 như sau:
16

- Tranh chấp lao động cá nhân giữa người lao
động với người sử dụng lao động phải thông qua thủ
tục hòa giải của hòa giải viên lao động mà hòa giải
thành nhưng các bên không thực hiện hoặc thực
hiện không đúng, hòa giải không thành hoặc hết
thời hạn hòa giải theo quy định của pháp luật về
lao động mà hòa giải viên lao động không tiến hành
hòa giải, trừ các tranh chấp lao động sau đây không
bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải: Về xử lý kỷ luật
lao động theo hình thức sa thải hoặc về trường hợp
bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động; Về bồi
thường thiệt hại, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao
động; Giữa người giúp việc gia đình với người sử
dụng lao động; Về bảo hiểm xã hội theo quy định
của pháp luật về bảo hiểm xã hội; Về bảo hiểm y tế
theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế; Về
bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật
về việc làm; Về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh
nghề nghiệp theo quy định của pháp luật về an
toàn, vệ sinh lao động; Về bồi thường thiệt hại giữa
người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người
lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;
Giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao
động thuê lại.
- Tranh chấp lao động cá nhân mà hai bên thỏa
thuận lựa chọn Hội đồng trọng tài lao động giải
quyết nhưng hết thời hạn theo quy định của pháp
luật về lao động mà Ban trọng tài lao động không
được thành lập, Ban trọng tài lao động không ra
17

quyết định giải quyết tranh chấp hoặc một trong
các bên không thi hành quyết định của Ban trọng
tài lao động.
- Tranh chấp lao động tập thể về quyền theo quy
định của pháp luật về lao động đã qua thủ tục hòa
giải của hòa giải viên lao động mà hòa giải không
thành, hết thời hạn hòa giải theo quy định của
pháp luật về lao động mà hòa giải viên lao động
không tiến hành hòa giải hoặc một trong các bên
không thực hiện biên bản hòa giải thành.
- Tranh chấp lao động tập thể về quyền mà hai
bên thỏa thuận lựa chọn Hội đồng trọng tài lao
động giải quyết nhưng hết thời hạn theo quy định
của pháp luật về lao động mà Ban trọng tài lao
động không được thành lập, Ban trọng tài lao động
không ra quyết định giải quyết tranh chấp hoặc
một trong các bên không thi hành quyết định của
Ban trọng tài lao động thì có quyền yêu cầu Tòa án
giải quyết.
- Tranh chấp liên quan đến lao động bao gồm:
Tranh chấp về học nghề, tập nghề; Tranh chấp về
cho thuê lại lao động; Tranh chấp về quyền công
đoàn, kinh phí công đoàn; Tranh chấp về an toàn
lao động, vệ sinh lao động; Tranh chấp về bồi
thường thiệt hại do đình công bất hợp pháp.
- Các tranh chấp khác về lao động, trừ trường
hợp thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ
chức khác theo quy định của pháp luật.
18

Câu hỏi 8: Những yêu cầu về lao động nào
thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án?
Trả lời:
Những yêu cầu về lao động thuộc thẩm quyền
giải quyết của Tòa án được quy định tại Điều 33 Bộ
luật Tố tụng dân sự năm 2015 như sau:
- Yêu cầu tuyên bố hợp đồng lao động, thỏa ước
lao động tập thể vô hiệu.
- Yêu cầu xét tính hợp pháp của cuộc đình công.
- Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt
Nam hoặc không công nhận bản án, quyết định lao
động của Tòa án nước ngoài hoặc không công nhận
bản án, quyết định lao động của Tòa án nước ngoài
không có yêu cầu thi hành tại Việt Nam.
- Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt
Nam phán quyết lao động của Trọng tài nước ngoài.
- Các yêu cầu khác về lao động, trừ trường hợp
thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan, tổ chức
khác theo quy định của pháp luật.
Câu hỏi 9: Thẩm quyền theo cấp của Tòa
án giải quyết vụ việc dân sự được quy định
như thế nào?
Trả lời:
Theo quy định tại Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân
sự năm 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện có
19

thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm
những tranh chấp, yêu cầu sau:
- Tranh chấp về dân sự được quy định tại Điều 26
Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 trừ tranh chấp
về bồi thường thiệt hại do áp dụng biện pháp ngăn
chặn hành chính không đúng theo quy định của
pháp luật về cạnh tranh, trừ trường hợp yêu cầu
bồi thường thiệt hại được giải quyết trong vụ án
hành chính.
- Tranh chấp về hôn nhân và gia đình được quy
định tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
- Tranh chấp về kinh doanh, thương mại được
quy định tại khoản 1 Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân
sự năm 2015.
- Tranh chấp về lao động được quy định tại Điều
32 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
- Yêu cầu về dân sự quy định tại các khoản 1, 2,
3, 4, 6, 7, 8, 9 và 10 Điều 27 Bộ luật Tố tụng dân sự
năm 2015.
- Yêu cầu về hôn nhân và gia đình quy định tại
các khoản 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10 và 11 Điều 29 Bộ
luật Tố tụng dân sự năm 2015;
- Yêu cầu về kinh doanh thương mại quy định
tại khoản 1 và khoản 6 Điều 31 Bộ luật Tố tụng dân
sự năm 2015;
- Yêu cầu về lao động quy định tại khoản 1 và
khoản 5 Điều 33 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
Những tranh chấp, yêu cầu nêu trên phải không
có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải
20

ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa
án nước ngoài, trừ trường hợp quy định tại khoản 4
Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
- Các vụ việc về hôn nhân và gia đình như hủy
việc kết hôn trái pháp luật, giải quyết việc ly hôn,
các tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của vợ chồng,
cha mẹ và con, về nhận cha, mẹ, con, nuôi con nuôi
và giám hộ giữa công dân Việt Nam cư trú ở khu
vực biên giới với công dân của nước láng giềng cùng
cư trú ở khu vực biên giới với Việt Nam theo quy
định của Bộ luật này và các quy định khác của pháp
luật Việt Nam.
Theo quy định tại Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân
sự năm 2015, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm
quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh
chấp, yêu cầu sau:
- Tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình,
kinh doanh, thương mại và lao động quy định tại
các điều 26, 28, 30, 32 Bộ luật Tố tụng dân sự năm
2015, trừ tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa án
nhân dân cấp huyện.
- Yêu cầu về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh
doanh, thương mại và lao động quy định tại các
điều 27, 29, 31, 33 Bộ luật Tố tụng dân sự năm
2015, trừ yêu cầu thuộc thẩm quyền của Tòa án
nhân dân cấp huyện.
- Tranh chấp, yêu cầu dân sự, hôn nhân và gia
đình, kinh doanh thương mại và lao động mà có
21

đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải
ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho
Tòa án nước ngoài trừ tranh chấp, yêu cầu quy
định tại khoản 4 Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự
năm 2015.
- Những vụ việc dân sự thuộc thẩm quyền của
Tòa án nhân dân cấp huyện mà Tòa án nhân dân
cấp tỉnh lấy lên để giải quyết khi xét thấy cần thiết
hoặc theo đề nghị của Tòa án nhân dân cấp huyện.
Câu hỏi 10: Thẩm quyền theo lãnh thổ của
Tòa án giải quyết vụ việc dân sự và những
trường hợp đương sự được lựa chọn Tòa án
được quy định như thế nào?
Trả lời:
* Thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ
Theo quy định tại khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố
tụng dân sự năm 2015 thì thẩm quyền giải quyết
của Tòa án theo lãnh thổ đối với các tranh chấp dân
sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại,
lao động được xác định như sau:
- Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, nếu bị đơn
là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là
cơ quan, tổ chức;
- Các đương sự có quyền tự thỏa thuận với nhau
bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc
của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cá nhân hoặc
22

nơi có trụ sở của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cơ
quan, tổ chức giải quyết tranh chấp dân sự, hôn
nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động.
- Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải
quyết những tranh chấp có đối tượng tranh chấp là
bất động sản.
Đối với các yêu cầu về dân sự, hôn nhân và gia
đình, kinh doanh thương mại và lao động thì thẩm
quyền theo lãnh thổ của Tòa án được xác định phù
hợp với từng loại yêu cầu theo quy định tại khoản 2
Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
* Thẩm quyền của Tòa án theo sự lựa chọn của
nguyên đơn, người yêu cầu
Theo quy định tại khoản 1 Điều 40 Bộ luật Tố
tụng dân sự năm 2015 thì nguyên đơn có quyền lựa
chọn Tòa án giải quyết tranh chấp về dân sự, hôn
nhân và gia đình, kinh doanh thương mại và lao
động trong các trường hợp sau đây:
- Nếu không biết nơi cư trú, làm việc, trụ sở của
bị đơn thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị
đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi bị
đơn có tài sản giải quyết;
- Nếu tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi
nhánh tổ chức thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa
án nơi tổ chức có trụ sở hoặc nơi tổ chức có chi
nhánh giải quyết;
- Nếu bị đơn không có nơi cư trú, làm việc, trụ sở
ở Việt Nam thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi
mình cư trú, làm việc giải quyết;
23

- Nếu tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài
hợp đồng thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi
mình cư trú, làm việc, có trụ sở hoặc nơi xảy ra vụ
việc gây thiệt hại giải quyết;
- Nếu tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng
thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi hợp đồng
được thực hiện giải quyết;
- Nếu các bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở ở
nhiều nơi khác nhau thì nguyên đơn có thể yêu cầu
Tòa án nơi có một trong các bị đơn cư trú, làm việc,
có trụ sở giải quyết;
- Nếu tranh chấp bất động sản mà bất động sản
có ở nhiều địa phương khác nhau thì nguyên đơn có
thể yêu cầu Tòa án nơi có một trong các bất động
sản giải quyết.
Theo quy định tại khoản 2 Điều 40 Bộ luật Tố
tụng dân sự năm 2015 thì người yêu cầu có quyền
lựa chọn Tòa án giải quyết yêu cầu về dân sự, hôn
nhân và gia đình, kinh doanh thương mại và lao
động trong các trường hợp sau đây:
- Các yêu cầu về dân sự quy định tại Điều 27 Bộ
luật Tố tụng dân sự năm 2015 trừ yêu cầu công
nhận và cho thi hành tại Việt Nam hoặc không công
nhận bản án, quyết định về dân sự, quyết định về
tài sản trong bản án, quyết định hình sự, hành
chính của Tòa án nước ngoài hoặc không công nhận
bản án, quyết định về dân sự, quyết định về tài sản
trong bản án, quyết định hình sự, hành chính của
Tòa án nước ngoài không có yêu cầu thi hành tại
24

Việt Nam thì người yêu cầu có thể yêu cầu Tòa án
nơi mình cư trú, làm việc, có trụ sở hoặc nơi có tài
sản của người bị yêu cầu giải quyết;
- Yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật thì
người yêu cầu có thể yêu cầu Tòa án nơi cư trú của
một trong các bên đăng ký kết hôn trái pháp luật
giải quyết;
- Yêu cầu hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con
chưa thành niên hoặc quyền thăm nom con sau khi
ly hôn thì người yêu cầu có thể yêu cầu Tòa án nơi
người con cư trú giải quyết.
Câu hỏi 11: Trường hợp vụ án dân sự được
giao cho Tòa án nhân dân cấp huyện giải
quyết lại (do bản án, quyết định trước đó bị
hủy theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm,
tái thẩm để giải quyết lại theo thủ tục sơ
thẩm) nhưng tại thời điểm thụ lý lại, vụ án
phát sinh yếu tố có đương sự ở nước ngoài thì
vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa
án nhân dân cấp tỉnh hay Tòa án nhân dân
cấp huyện?
Trả lời:
Theo quy định tại khoản 3 Điều 35, điểm c
khoản 1 Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015,
vụ án mà có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài thì
thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm thuộc
Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Như vậy, nếu tại thời
25

điểm thụ lý lại vụ án mà có đương sự ở nước ngoài
thì về nguyên tắc vụ án thuộc thẩm quyền giải
quyết theo thủ tục sơ thẩm của Tòa án nhân dân
cấp tỉnh. Tuy nhiên, đối với trường hợp trong bản
án, quyết định phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm
đã giao cho Tòa án nhân dân cấp huyện thụ lý, giải
quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm thì Tòa án
nhân dân cấp huyện phải thụ lý, giải quyết.
Câu hỏi 12: Đương sự đã ủy quyền hợp lệ
cho người đại diện tham gia tố tụng tại Tòa
án thì Tòa án tống đạt văn bản tố tụng cho
đương sự hay người đại diện của đương sự
tham gia tố tụng?
Trả lời:
Khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự năm
2015 quy định: “Người đại diện theo ủy quyền theo
quy định của Bộ luật Dân sự là người đại diện theo
ủy quyền trong tố tụng dân sự”.
Khoản 2 Điều 86 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
quy định: “Người đại diện theo ủy quyền trong tố
tụng dân sự thực hiện quyền, nghĩa vụ tố tụng dân
sự của đương sự theo nội dung văn bản ủy quyền”.
Theo quy định tại Điều 141 Bộ luật Dân sự năm
2015, phạm vi đại diện theo ủy quyền được xác định
theo nội dung ủy quyền.
Như vậy, trường hợp bị đơn đã ủy quyền cho
người khác đại diện cho mình tham gia tố tụng thì
26

Tòa án chỉ tống đạt cho người đại diện của bị đơn mà
không phải tống đạt cho bị đơn. Việc tống đạt cho
người đại diện của bị đơn được thực hiện theo quy
định tại Chương X Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
Tòa án chỉ tống đạt cho bị đơn khi việc ủy quyền
tham gia tố tụng giữa bị đơn và người đại diện của
họ chấm dứt hoặc việc tống đạt liên quan đến những
nội dung không thuộc phạm vi ủy quyền.
Câu hỏi 13: Các đương sự có phải gửi cho
các đương sự khác hoặc người đại diện hợp
pháp của họ tài liệu, chứng cứ không? Cách
thức gửi như thế nào? Đương sự có phải
chứng minh với Tòa án về việc đã sao gửi tài
liệu, chứng cứ không? Trường hợp đương sự
không thực hiện việc sao gửi thì giải quyết
thế nào?
Trả lời:
Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 không quy
định cụ thể về thời điểm đương sự phải gửi tài
liệu, chứng cứ cho đương sự khác hoặc người đại
diện hợp pháp của họ. Tuy nhiên, việc quy định
đương sự có nghĩa vụ gửi cho đương sự khác bản
sao tài liệu, chứng cứ tại khoản 9 Điều 70, khoản 5
Điều 96 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 là
nhằm bảo đảm việc tiếp cận chứng cứ để thực
hiện quyền tranh tụng của đương sự trong quá
trình Tòa án giải quyết vụ án. Do vậy, khi nguyên
27

đơn giao nộp tài liệu, chứng cứ cho Tòa án thì
phải gửi bản sao đơn khởi kiện, tài liệu chứng cứ
cho đương sự khác, người đại diện hợp pháp của
đương sự khác.
Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 không quy
định phương thức đương sự sao gửi tài liệu, chứng
cứ cho đương sự khác nên đương sự có quyền lựa
chọn phương thức sao gửi tài liệu, chứng cứ cho
đương sự khác (gửi trực tiếp, gửi qua đường bưu
điện...) và đương sự phải chứng minh với Tòa án
đã sao gửi tài liệu, chứng cứ cho đương sự khác.
Quy định tại khoản 9 Điều 70, khoản 5 Điều
96 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 là những
quy định mới, nhằm bảo đảm nguyên tắc tranh
tụng trong xét xử. Do vậy, trong quá trình tố
tụng, Tòa án phải giải thích, hướng dẫn cho
đương sự để họ thực hiện nghĩa vụ sao gửi tài
liệu, chứng cứ cho đương sự khác. Bộ luật Tố tụng
dân sự năm 2015 chưa quy định chế tài khi đương
sự không thực hiện việc sao gửi tài liệu, chứng cứ
cho đương sự khác. Tuy nhiên, trường hợp vì lý
do chính đáng, không thể sao gửi tài liệu, chứng
cứ cho đương sự khác thì nguyên đơn có quyền
yêu cầu Tòa án hỗ trợ trong việc gửi tài liệu,
chứng cứ. Theo đó, kèm theo thông báo về việc
thụ lý vụ án, Tòa án gửi cho bị đơn, người có
quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bản sao tài liệu,
chứng cứ do nguyên đơn cung cấp.
28

Câu hỏi 14: Trong vụ án dân sự có những
loại án phí nào?
Trả lời:
Theo quy định tại Điều 24 Nghị quyết số
326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban
Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn,
giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí
Tòa án, thì án phí trong vụ án dân sự bao gồm:
- Án phí dân sự sơ thẩm đối với vụ án dân sự
không có giá ngạch;
- Án phí dân sự sơ thẩm đối với vụ án dân sự có
giá ngạch;
- Án phí dân sự phúc thẩm.
Vụ án dân sự không có giá ngạch là vụ án mà
trong đó yêu cầu của đương sự không phải là một
số tiền hoặc không thể xác định được giá trị bằng
một số tiền cụ thể.
Vụ án dân sự có giá ngạch là vụ án mà trong đó
yêu cầu của đương sự là một số tiền hoặc là tài sản
có thể xác định được bằng một số tiền cụ thể.
Mức án phí dân sự sơ thẩm:
- Đối với tranh chấp về dân sự, hôn nhân và
gia đình, lao động không có giá ngạch: 300.000 đồng.
- Đối với tranh chấp về kinh doanh thương mại
không có giá ngạch: 3.000.000 đồng.
Mức án phí dân sự phúc thẩm:
- Đối với tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia
đình, lao động: 300.000 đồng.
29

- Đối với tranh chấp về kinh doanh thương mại:
2.000.000 đồng.
Những vụ án dân sự có giá ngạch sẽ có mức án
phí quy định tùy theo số tiền hoặc giá trị tài sản
tranh chấp cụ thể.
Câu hỏi 15: Mức tạm ứng án phí, mức tạm
ứng lệ phí Tòa án được quy định như thế nào?
Trả lời:
Mức tạm ứng án phí, mức tạm ứng lệ phí Tòa án
được quy định cụ thể tại Nghị quyết số 326/2016/
UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ
Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp,
quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án như sau:
- Mức tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm trong vụ
án dân sự không có giá ngạch bằng mức án phí dân
sự sơ thẩm không có giá ngạch. Mức tạm ứng án
phí dân sự sơ thẩm trong vụ án dân sự có giá ngạch
bằng 50% mức án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch
mà Tòa án dự tính theo giá trị tài sản có tranh chấp
do đương sự yêu cầu giải quyết nhưng tối thiểu
không thấp hơn mức án phí dân sự sơ thẩm trong
vụ án dân sự không có giá ngạch.
- Mức tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm trong
vụ án dân sự bằng mức án phí dân sự phúc thẩm.
- Mức tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm trong
vụ án hành chính bằng mức tạm ứng án phí dân sự
phúc thẩm.
30

- Mức tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm trong
vụ án hình sự bằng mức tạm ứng án phí dân sự
phúc thẩm....